http://jeg.khu.ac.ir نشریه زمین شناسی مهندسی - مقالات نشریه - سال 1400 جلد15 شماره2 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1400/6/10 http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2956&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">در مناطق صنعتی ساحلی، علاوه بر وجود خاک سست اشباع، حمله سولفاتی به المان های بهسازی خاک از نوع خاک-سیمان به عنوان یک مشکل مضاعف مطرح است. استفاده از سیمان ضد سولفات تیپ پنج به عنوان روشی کاهندۀ اثرات تخریبی مربوط توصیه شده است. با توجه به منابع محدود تولیدکننده این نوع سیمان، اولاً تعیین رابطه بین عیار سیمان مصرفی و مقاومت حاصل در محیط های سولفاته از سؤالات مهم مهندسی در این زمینه است و ثانیاً به عنوان گزینه ای جای گزین، استفاده از سیمان تیپ دو که در دسترس تر است در ترکیب با افزودنی های دیگر موردتوجه قرار می گیرد. تحقیق حاضر دو هدف مذکور را با ساخت نمونه های استوانه ای خاک-سیمان با ماسه، آب و سیمان های پرتلند ضد سولفات دنبال می کند. سولفات سدیم به عنوان سولفات موجود در خاک و آب استفاده شده است. در این تحقیق، اولاً رابطۀ عیار سیمان تیپ پنج و مقاومت تک محوری خاک-سیمان در سولفات 0% تا 5% به دست آمده است&nbsp; که نشان می&rlm;دهد عیار 400 کیلوگرم بر مترمکعب به شکل مناسبی افت مقاومت را در سولفات 2% کاهش می&rlm;دهد. ثانیاً ، ترکیب سیمان تیپ دو با کلرید و هیدروکسید باریم آزموده شده است. نتایج حاکی از آن است که ترکیب سیمان تیپ دو با کلرید و هیدروکسید باریم، مقاومت های بیش تری، به ترتیب حدود 7/2 تا 3/3 برابر (در 362 روز) نسبت به خاک-سیمان حاوی سیمان تیپ پنج نتیجه می دهد؛ هم چنین مشاهده می شود که افزودنی هیدروکسید باریم در مقایسه با کلرید باریم (با همان نسبت اختلاط) بهتر توانسته است اثرات منفی سولفات بر مقاومت را کاهش دهد.</span></span><strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></strong> محسن صابرماهانی http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2934&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">خاک منطقه آزاد اروند خرمشهر ریزدانه چسبنده است و نمی توان در خاکریزی ها از آن استفاده کرد. از طرفی مصالح مناسب برای این منظور (خاک درشت دانه) در فواصل دورتری قرار دارد که استفاده از آن مستلزم صرف هزینۀ هنگفتی است. در این راستا سعی بر بهسازی خاک منطقه با آهک و سرباره کوره فولادسازی است. در این تحقیق، بهسازی خاک ریزدانه این منطقه با افزودن آهک و سرباره بررسی شده است. بدین منظور بعد از نمونه برداری از خاک و انجام آزمایش های شناسایی و تراکم، مقادیر متفاوتی از سرباره (10 و 20 و 30 درصد وزنی خاک) و آهک (2 و 4 و 6 درصد وزنی خاک خشک) به خاک افزوده شده و بعد از عمل آوری به مدت 28 روز، با انجام آزمایش های تعیین حدود اتربرگ، تراکم، مقاومت فشاری تک محوری و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">CBR</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> اشباع و غیراشباع، تأثیر این مواد در بهبود خواص فیزیکی و مکانیکی خاک بررسی شده است. طبقه بندی خاک محل بر اساس طبقه بندی یونیفاید، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">CL</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> است و شاخص خمیری آن حدود 25 درصد و مقدار یون سولفات آن بیش از 5/0 درصد است. نتایج آزمایش ها نشان می دهد که با افزودن سرباره و آهک در مقادیر مختلف به خاک منطقه، خواص فیزیکی و مکانیکی خاک به طور چشم گیری بهبود می یابد، به طوری که شاخص خمیری خاک کاهش یافته و مقاومت فشاری و مقدار </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">CBR</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> افزایش می یابد. هم چنین در آزمایش تراکم وزن مخصوص خاک افزایش و درصد رطوبت بهینه کاهش می یابد. نتایج نشان می دهد که تأثیر آهک بر خاک رس نسبت به سرباره زیادتر است و سرباره در مقادیر کم تر از 35 درصد تأثیر چشم گیری در مقاومت فشاری خاک ندارد. اگرچه در نتایج آزمایش های </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">CBR</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> غیراشباع در مقادیر سرباره بیش از 20 درصد، افرایش چشم گیری در باربری دیده می شود. براساس پژوهش های قبلی، به دلیل وجود یون سولفات نسبتاً زیاد در خاک، استفاده از آهک به تنهایی مناسب نبوده و سرباره می تواند علاوه بر بهبود فیزیکی شرایط خاک، به صورت شیمیایی از تشکیل کانی های حجیم در اثر واکنش آهک با سولفات خاک (مثل کانی اترینگیت) جلوگیری کند.</span></span><br> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span> ابراهیم اصغری کلجاهی http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2633&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">طراحی سازه های ایمن نسبت به اثرات مخرب گسلش سطحی نظیر برش و نشست نامتقارن بسیار هزینه بر و بعضا از نظر اجرا غیرممکن است، از این رو، مناسب ترین راهکار مقابله با گسلش سطحی تعیین حریم خطر و پرهیز از آن و یا احداث سازه های با ریسک پایین در حریم گسل است. در تحقیق حاضر ابتدا اختصاصات گسل جنوب مشهد براساس داده های ژئوفیزیکی و مورفوتکتونیکی بررسی شد و سپس براساس معیاری های موجود، گسل مزبور رده بندی شد و حریم آن پیشنهاد شده است. این پژوهش ها نشان می دهد که گسل جنوب مشهد از نوع امتداد لغز راست گرد با مؤلفه نرمال است که به وضوح نهشته های کواترنری را جابهجا کرده است. میانگین نرخ لغزش گسل براساس جابه جایی ظاهری در آبراهه ها </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">mm/yr</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> 59/0 و دورۀ بازگشت آن 2930 سال تخمین زده شده است. مسیر گسل در غرب و جنوب شهر مشهد براساس بررسی های ژئوالکتریک، مغناطیس سنجی و آریه میکروترمورها تعیین شده است</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> با استناد به میزان دقت این بررسی ها و معیارهای موجود، حریم گسلش در داخل محدودۀ شهری 80 متر در سمت جنوب (فرا دیواره) و 70 متر در سمت شمال (فرودیواره) پیشنهاد شد.</span></span><br> &nbsp;<br> <br> &nbsp;<br> &nbsp;</p> ناصر حافظی مقدس http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2972&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">وجود املاح سدیم در بعضی از خاک های ریزدانه رسی باعث ایجاد پدیدۀ واگرایی در این خاک ها می شود. عدم شناسایی دقیق رس های واگرا خسارات و خرابی هایی را به دنبال دارد زیرا ذرات خاک های رسی واگرا تحت شرایط خاصی متفرق شده و به سرعت شسته می شوند. در این پژوهش به بررسی میزان واگرایی خاک های رخنمون یافته در جنوب شرق یزد پرداختیم و در نهایت اصلاح پتانسیل واگرایی خاک با استفاده از نانو سلولز بررسی شد. پس از انجام یک سری آزمایش های فیزیکی، شیمیایی و مکانیکی، مشخصات خاک های بررسی شده تعیین شد و درجۀ واگرایی خاک ها با انجام آزمایش های شیمیایی، پین هول،کرامب و هیدرومتری مضاعف مشخص شد. هم چنین با استفاده از سیستم طبقه بندی، واگرایی خاک ها بررسی شد. <span style="letter-spacing:-.2pt;">نهایتاً تثبیت واگرایی خاک با </span>تهیه نمونه های ترکیب شده با 5/0، 1 و 5/1 درصد نانو سلولز انجام شد. نتایج نشان داد که خاک های بررسی شده در گمانه </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">A</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای واگرایی متوسط و در گمانه </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">B</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> واگرایی شدید تا کمی واگرا است. بنابراین می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;"> </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">توان نتیجه گرفت هر چه به سمت مرکز دشت نزدیک تر شویم واگرایی بیش تر می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;"> </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">شود. هم چنین نتایج آزمایش های تثبیت واگرایی خاک نشان داد رطوبت بهینه و وزن مخصوص خشک</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">حداکثر به ترتیب افزایش و کاهش می یابد. افزایش مقاومت تک محوری و عدد </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">CBR</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> نمونه ها نشان می دهد افزایش نانو سلولز تأثیر مثبت بر نمونه های اصلاح شده دارد و موجب اصلاح واگرایی خاک این منطقه می شود.</span></span> حمید مهرنهاد http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2946&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">بهره گیری از امواج الکترومغناطیس روی عصاره اشباع به عنوان یک عامل اثرگذار در افزایش دقت اندازه گیری پارامترهای شیمیایی و تعیین عوامل مؤثر بر حلالیت املاح خاک برای تشخیص دقیق تر میزان پتانسیل واگرایی خاک، خصوصاً خاک های نیمه واگرا است. در این پژوهش از اثربخشی امواج الکترومغناطیس بر تهیه گل اشباع به عنوان روشی نوین برای دست یابی به نتایج تجزیۀ شیمیایی دقیق تر استفاده شده است</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">. یازده نمونه خاک از مناطق مختلف استان خوزستان که عمدتاً مسئله دار بوده اند جمع آوری شد. برای هر نمونه خاک آزمایش پین هول و آزمایش های شیمیایی روی عصاره های اشباع حاصل از: گل اشباع تحت تأثیر امواج فرابنفش (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">nm</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> 360-256)، امواج مرئی(</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">nm</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">700-400)، بدون تابش امواج (روش استاندارد) انجام شد. پارامترهای شیمیایی </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">EC</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">،</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> pH </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">، غلظت&nbsp; کاتیون ها و آنیون های مهم خاک اندازه گیری شدند، نتایج</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> حاصل از اثربخشی امواج الکترومغناطیس با روش استاندارد تهیۀ عصاره اشباع و پین هول مقایسه شد. تحلیل مقادیر اندازه گیری شده </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">EC, pH</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> و نسبت جذب سدیم براساس روش معیار شیمیایی برای نمونه های تحت تابش منجر به تشخیص دقیق تر خاک های نیمه واگرا در نمونه های تحت تابش نسبت به نمونه های بدون تابش و آزمایش پین هول شد . ضرایب هم بستگی محاسبه شده برای نمونه های تحت تابش نشان داد این امواج بر حلالیت ژیپس و هالیت مؤثر است و نتایج اندازه گیری بسیار دقیق تر و واقعی تری نسبت به روش استاندارد ارائه کرده اند.</span></span><br> &nbsp; بهناز شاهرخ http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2933&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">از عمده ترین دلایل اهمیت شناخت دقیق رفتار کائولین های متراکم شده آن است که عمده لایه های رویی پهنه های زمین شناختی تشکیل دهندۀ این نوع خاک به صورت غیراشباع در طبیعت یافت می شوند و با شناسایی این نوع خاک در یک منطقه می توان تمهیدات &nbsp;لازم را برای مقابله با خرابی های احتمالی اندیشید</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> در خاک های غیراشباع از دو متغیر حالت تنش (تنش میانگین و مکش</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ماتریسی) استفاده می شود و مدل های موجود مکانیک خاک، قابلیت شبیه سازی</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">رفتار</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">پیچیده</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">خاک های</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">غیراشباع در</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">حالت های</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مختلف</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">بارگذاری نیرویی و محیطی (یعنی تغییرات مکش) را دارند. ولی در مقایسه با واقعیت موجود رفتار خاک، این مدل ها قادر به پیش بینی دقیق رفتار خاک های غیراشباع نیستند. در این پژوهش، سعی شده است با بررسی تفضیلی مدل رفتاری پایه بارسلونا به عنوان یک مدل ساختاری خاک غیراشباع، نقاط ضعف این نوع مدل شناسایی شده وبا انجام شبیه سازی کامپیوتری، فرمول بندی کامل مدل پایه خاک غیراشباع بارسلونا براساس مکانیک خاک حالت بحرانی و با استفاده از روش تفاضل محدود، پیاده سازی شوند و در ادامه رفتار این نوع خاک به صورت محیط متخلخل سه فازه شبیه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Arial,sans-serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">سازی و با شرایط واقعی صحت سنجی شود. به منظور دست یابی به انطباق بهتر این مدل با واقعیت، تحلیل محاسباتی انجام شده است و با در </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Arial,sans-serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">نظر گرفتن نسبت بیش تحکیمی در معادلات تسلیم مدل پایه بارسلونا، مدل تکمیل شده پیشنهادی در یک پروژه عملی بهسازی با اختلاط عمیق خاک به منظور کنترل نشست به کار گرفته شده</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Arial,sans-serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> است. در این تحقیق مشاهده شد در کائولین های متراکم، مسیرهای تنش در مطالعات آزمایشگاهی و تحلیل عددی انجام شده در این پژوهش هم خوانی خوبی با یک دیگر دارند، از این رو مدل پیشنهادی می توانند در پیش بینی دقیق تر رفتار خاک های غیراشباع در مهندسی ژئوتکنیک و به ویژه خاکریزهای مهندسی به کار گرفته شود. هم چنین نتایج حاصل از استفاده از این مدل در کنترل نشست با بهسازی خاک به روش&nbsp; اختلاط عمیق نتایج دقیق تری در مقایسه با واقعیت نشان می دهد</span></span><br> <br> &nbsp; علی نورزاد http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2938&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ناحیۀ چهارگنبد کرمان از نظر تقسیمات زمین شناسی در جنوب زون ایران مرکزی و به طور عمده در کمربند ولکانیکی ارومیه- دختر قرار دارد. پی جویی های اولیه و بررسی های اکتشافی بزرگ مقیاس در این منطقه، وجود محدوده های پرپتانسیلی از نظر کانی زایی مس و طلا را به اثبات رسانیده است. برای بررسی دقیق تر این پتانسیل ها، در این تحقیق روش سنجش از دور برای مکان یابی آلتراسیون ها در نتیجه کانی زایی های مناسب در سطح و روش ژئوفیزیک برای بررسی کانی زایی های محتمل در عمق به کار گرفته شدند. برای انجام</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">بررسی های </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">سنجش از دور</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">، از تصاویر ماهواره استر برای یافتن مناطق آلتره امیدبخش استفاده شد. تصاویر ماهواره ای با روش های مختلفی از قبیل ترکیب رنگی کاذب و نسبت گیری طیفی پردازش و نقشه های مناسب تولید شدند. نتایج، حاکی از وجود آلتراسیون های آرژیلیک (و فیلیک) در منطقه باب زنگوییه است که به وسیلۀ آلتراسیون پروپلیتیک احاطه شده است. چنین پراکندگی آلتراسیونی به خوبی می تواند بیان گر وجود پتانسیل کانی زایی مس باشد. با تلفیق این نتایج و اطلاعات اکتشافی پیشین، منطقه باب زنگوییه برای انجام پیمایش و عملیات ژئوفیزیک زمینی با روش ژئوالکتریک انتخاب شد.</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> عملیات ژئوفیزیکی د</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ر این منطقه </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">به دو روش</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">پلاریزاسیون القایی و</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مقاومت ویژه</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">الکتریکی و با</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">استفاده</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">از</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">آرایش</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">قطبی-دوقطبی </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">به اجرا در آمد</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">. پس از تحلیل های آماری</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">و</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مدل سازی</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مستقیم</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">و</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">معکوس</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">داده های برداشت شده، محدوده های</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">بی هنجار و وضعیت</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">کانسار شامل شکل</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">تقریبی کانی سازی و عمق</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">کانی سازی در مدل های 2 و 3 بعدی مشخص</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">شدند. در نهایت و با استفاده از نتایج هم پوشانی داده ها در یک مدل 3 بعدی نقاط</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مناسب</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">برای حفاری</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">پیشنهاد شد</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">که نتایج حفاری نشان دهندۀ وجود ماده معدنی در عمق است.</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span><br> <br> <span dir="LTR"><span style="font-family:tahoma-bold;"><span style="font-size:12.0pt;"></span></span></span> سعید نظری