http://jeg.khu.ac.ir نشریه زمین شناسی مهندسی - مقالات نشریه - سال 1400 جلد15 شماره1 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1400/2/11 http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2908&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">در کانسار مس درۀ زرشک یزد داده های ژئوفیزیکی</span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> مغناطیس </span></span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">سنجی، مقاومت</span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> ویژه و قطبش القایی</span></span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> برداشت </span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">شده و تعداد 25 حلقه گمانه اکتشافی در سطح محدوده حفاری شده است. در پژوهش حاضر مدل</span></span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-size:10.0pt;"> </span></span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">سازی وارون و پردازش داده های ژئوفیزیکی و میزان انطباق کیفی و کمی آنها با داده های عیارسنجی گمانه ها </span></span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">انجام</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">شده است</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span> <span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">برای این منظور </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ابتدا نقشه شدت میدان مغناطیسی کل بعد از اعمال فیلترها و پردازش های لازم ترسیم شد و گسترش سطحی و عمقی بی هنجاری ها روی آن مشخص شد. </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ترسیم پروفیل بی هنجاری ایستگاه های برداشت مغناطیسی منطبق بر چهار پروفیل ژئوالکتریکی </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">نشان می دهد </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">که اغلب محدوده های بی هنجار مغناطیسی، دارای بارپذیری زیاد و مقاومت ویژه کم نیز هستند که بر تطابق کیفی داده های مغناطیسی و ژئوالکتریک با یک دیگر و در نتیجه افزایش احتمال کانی سازی در منطقه دلالت دارد. </span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">سپس </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">براساس</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">تفسیر</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">کیفی</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مقاطع</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ژئوالکتریک،</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">موقعیت</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">بهینه حفاری</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">روی</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> هر </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">پروفیل</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">پیشنهاد</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">شد. </span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ترسیم مقطع ماده معدنی منطبق بر پروفیل های </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ژئوالکتریک</span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> با استفاده از داده های عیارسنجی گمانه ها نشان داد که حفاری برخی گمانه ها مبتنی </span></span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">بر نتایج عملیات ژئوفیزیکی نیست و بدون هیچ گونه منطق، هدف و طراحی درستی صورت گرفته است. </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">به طورکلی </span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">بررسی</span></span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">میزان تطابق کیفی نتایج عملیات برداشت ژئوالکتریک با داده های عیارسنجی گمانه ها</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">تطابق کیفی نسبتاً خوبی را نشان داد.</span></span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> هم چنین بررسی </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">میزان هم بستـگی خطی بین داده های ژئوفیزیکی </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">وارون سازی شده </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">با داده های عیارسنجی گمانه ها در یک محـدودۀ مشخص و یکسان، بعد از یک شبکه بندی معین و برابر و درون یابی مقادیر آنها، به طورکلی انطباق کمی نسبتاً خوبی (بین 4/0 تا 7/0) نشان داد. </span></span><br> &nbsp; رضا احمدی http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2813&sid=1&slc_lang=fa <span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">نسبت تمرکز تنش(</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:inherit,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">n</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">) یکی از پارامترهای مهم در امر بهسازی زمین به روش ستون سنگی است. مقدار نسبت تمرکز تنش (</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:inherit,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">n</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">) که به صورت نسبت تنش وارد بر ستون سنگی به تنش وارد بر توده خاک اطراف تعریف می شود. در این مقاله نتایج حاصل از بررسی آزمایشگاهی به منظور بررسی تغییرات نسبت تمرکز تنش در هنگام اعمال بارهای قائم و برشی هم زمان استفاده شده است. برای مدل سازی فیزیکی از دستگاه برش مستقیم بزرگ با ابعاد 305&times;305 میلی متر و ارتفاع 152.4 استفاده شده است. برای محاسبه میزان تنش وارد بر ستون های سنگی و خاک اطراف از لودسل های مینیاتوری استفاده شده است. آزمایش ها در سه آرایش قرارگیری ستون سنگی شامل آرایش منفرد و مثلث و مربعی، در سه نسبت ناحیۀ اصلاح شده 4/8 و 12 و 4/16 درصد و 3 سربار قائم 55 و 75 و 100 کیلوپاسکال انجام شد. در ساخت بستر و ستون سنگی به ترتیب از ماسه سست و سنگ شکسته استفاده شده است. نتایج نشان می دهد نسبت تمرکز تنش با افزایش قطر ستون سنگی و تنش قائم کاهش می یابد و هم چنین نسبت تمرکز تنش در آرایش مربع دارای بیش ترین و در آرایش منفرد دارای کم ترین مقدار است. </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">در تمامی آرایش های قرارگیری ستون سنگی مقدار نسبت تمرکز تنش تا میزان جابه جایی افقی برابر 2 تا 3 میلی افزایش و بعد از آن با افزایش جابه جایی افقی مقدار نسبت تمرکز تنش کاهش می یابد و تقریباً به مقدار ثابتی می رسد. </span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مقایسۀ پارامترهای برشی معادل به دست آمده از نتایج آزمایش و روابط تحلیلی در حالت ها نسبت تمرکز تنش برابر با 1 و نسبت تمرکز تنش واقعی بدست آمده از نتایج آزمایش ها بیان گر آن است که مقادیر پارامترهای مقاومت برشی معادل حاصل از نتایج آزمایش ها بیش تر از مقادیر حاصل از روابط تحلیلی است. هم چنین در نظر گرفتن نسبت تمرکز تنش برابر با 1 در محاسبات پارامترهای مقاومت برشی محافظه کارانه است و محاسبه پارامترهای مقاومت برشی معادل واقعی باید بر اساس نسبت واقعی تمرکز تنش محاسبه شود</span></span></span><strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span></strong><br> &nbsp;<br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:14.0pt;"></span></span></strong> جواد نظری افشار http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2939&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">شکست هیدرولیکی، یکی از مهم ترین روش های تحریک مصنوعی در سازندهایی با نفوذپذیری کم است. پارامترهای مختلفی مانند رژیم تنش ها، مقاومت کششی سنگ، مدول الاستیسیته، شدت جریان تزریق، نوع سیال شکست، ویسکوزیته سیال، فشار منفذی، مشبک کاری و تنش تفاضلی بر عملیات شکست هیدرولیکی تأثیر می گذارند. در بررسی های آزمایشگاهی، رژیم تنش ها و هندسه نمونه، از جمله عوامل مهم مؤثر بر شکست هیدرولیکی هستند. در این مقاله، پارامترهای مختلف عملیات شکست هیدرولیکی در 39 نمونه مکعبی سیمانی و 60 نمونه استوانه ای سیمانی تحت تنش های قائم و جانبی مختلف بررسی شده است. نتایج بررسی های آزمایشگاهی نشان داد، در هر دو نوع هندسه بررسی شده، تحت تنش تک محوره، با افزایش تنش قائم، ابتدا میانگین فشار شکست، افزایش و سپس کاهش می یابد.</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">هم چنین،</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">در</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">نمونه</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">استوانه ای</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">تحت</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">تنش</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">سه محوره، با افزایش تنش قائم، ابتدا میانگین فشار شکست افزایش یافته و سپس کاهش می یابد و در تنش های جانبی بالاتر، روند نزولی میانگین فشار شکست سریع تر رخ می دهد.</span></span><br> &nbsp;<br> <br> &nbsp; هادی شاکری http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2743&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">آزادراه قزوین- رشت از مهم ترین محورهای ارتباطی کشور در شمال ایران است. مسیر آزادراه از سازندهای مختلف با ویژگی های زمین شناسی متفاوت عبور می کند. شیب زیاد دامنه ها و وجود چندین دسته درزه و گسل باعث شده تا در امتداد مسیر مذکور لغزش های متعددی به وقوع پیوسته و یا در حال وقوع باشند. در این پژوهش، تحقیق جامع درباره پراکندگی زمین لغزش ها و انواع آن ها در مسیر آزادراه انجام شده است. بدین صورت که ضمن شناسایی زمین لغزش های رخ داده در منطقه، موقعیت آن ها در نقشۀ زمین شناسی ثبت و ارتباط آن ها با سازندهای زمین شناسی و ساختارهای تکتونیکی بررسی شده است. مناطق و واحدهای سنگی مستعد به وقوع زمین لغزش با در نظر گرفتن تراکم سطحی زمین لغزش ها و درصد فراوانی آن ها در هر واحد زمین شناسی با بهره گیری از نرم افزار </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">ARC GIS 10.2</span></span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">به ترتیب اهمیت مشخص شدند. نتایج تحقیق نشان می دهد علیرغم ناهمگنی قابل توجه لیتولوژی، ویژگی های زمین شناسی مهندسی و ساختارهای تکتونیکی، شباهتی بین انواع لغزش ها و پراکندگی آن هاوجود دارد.در طول این مسیرچهار نوع لغزش شناسایی شده اند، که عبارتند از 1. گسیختگی های صفحه ای، گوه ای، واژگونی و سقوط، در سنگ های مقاوم و نسبتاً مقاوم آندزیت، تراکی آندزیت و بازالت های متعلق به سازند کرج، آهک های اوربیتولین دار کرتاسه و کنگلومرای فجن. در سنگ های ذکر شده چندین دسته درزه موجود بوده است که سطوح درزه ها دارای هوازدگی متوسط تا شدید است.</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">بازشدگی آن ها بین 1-5/0 میلی متر است. مقاومت برشی درزه ها نیز متوسط است که با توجه به جهت غالب درزه ها نسبت به رویه شیروانی نوع گسیختگی ها تغییر کرده است. 2. ریزش و پوشش سنگ ریزه ای در کلاهک سیلیسی و زمین لغزش چرخشی در زون آرژیلیتی- سریسیتی واحد سنگ شناسی </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">، 3. ریزش سنگ در سنگ های متشکل از توف کربناتی و آندزیتی در واحد سنگ شناسی </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">EV2</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> متعلق به سازند کرج</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> بالا بودن سطح آب زیرزمینی در کیلومتر 750+80 مسیر آزادراه باعث کاهش مقاومت اشباع به دلیل محتوی بالای اکسید آهن از قبیل گوتیت در سیمان توف های آندزیتی شده است و 4. جریان واریزه ای و زمین لغزش چرخشی در خاک های برجای سازند شمشک به دلیل بافت لپیدوبلاستیک اسلیت ها و استعداد فرسایش پذیری بالای آن ها با توجه به آب و هوای مسیر در حد فاصل منجیل- رودبار.</span></span><br> &nbsp;<br> <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span><br> &nbsp; مهناز فیروزی http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2847&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">پی های رینگی به دلیل کاربرد گسترده آن ها در صنایع مختلف از جمله نفت و گاز، اهمیت و حساسیت زیادی دارند، بنابراین یافتن راه هایی برای بهبود رفتار این گونه از پی ها می تواند بسیار ارزشمند باشد. یکی از این راه ها که بسیار ارزان قیمت است و هم چنین کمک شایانی به حفظ محیط زیست می کند، استفاده از خرده لاستیک حاصل از مواد دورریزی مانند لاستیک های مستعمل در امر تسلیح خاک است. در پژوهش حاضر به بررسی رفتار پی های رینگی با قطر خارجی ثابت 300 میلی متر و قطر داخلی متغییر (90، 120 و 150 میلی متر با نسبت قطر داخلی به خارجی 3/0، 4/0 و 5/0) که مستقر بر بسترهای ماسه ای غیرمسلح و هم چنین مسلح شده با خرده لاستیک دانه ای است، می پردازیم. نتایج حاصل از آزمایش های تجربی نشان می دهد در هر دو بستر غیرمسلح و هم چنین مسلح شده با خرده لاستیک دانه ای، پی رینگی با نسبت قطر داخلی به خارجی 4/0 بیش ترین ظرفیت باربری و کم ترین نشست را دارد. هم چنین افزودن ضخامت لایه مخلوط خاک- خرده لاستیک تا ضخامتی بهینه که برابر با نصف قطر خارجی پی رینگی است، می تواند ظرفیت باربری را تا 5/41% نسبت به حالت غیرمسلح افزایش دهد و افزایش بیش تر این ضخامت باعث کاهش مجدد ظرفیت باربری پی رینگی می شود. در ضمن افزودن یک لایه مخلوط خاک- خرده لاستیک می تواند تنش های قائم انتشار یافته در بستر زیرین پی را تا 6/24% نسبت به حالت غیرمسلح کاهش دهد.</span></span><br> &nbsp; عادل عساکره http://c4i2016.khu.ac.ir/jeg/browse.php?a_id=2920&sid=1&slc_lang=fa <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">به تازگی به نوع خاصی از رس کائولینیت بنام متاکائولین در بتن توجه شده که نتایج جالب توجهی به دنبال داشته است. هر چندکه، در بارۀ کاربرد این مصالح در شاخه تزریق و بهسازی زمین پژوهش چندانی انجام نشده است و اثرات این ماده بر رفتار مکانیکی خاک بستر به خوبی مشخص نیست. هدف اصلی این تحقیق بررسی پارامتر های مکانیکی ماسه تزریق شده با دوغاب حاصل از ترکیب سیمان و متاکائولین، در درصد های مختلف با رویکرد بهبود در عملکرد آن و به دست آوردن نسبت بهینه استفاده از متاکائولین است. برای بررسی رفتار خاک تزریق شده با دوغاب های سیمان-متاکائولین یک مدل آزمایشگاهی طراحی و ساخته شد. نمونه ها بعد از عمل آوری به مدت 14 و 28 روز تحت آزمایش های سه محوری با شرایط مختلف قرار گرفتند. به طورکلی نتایج نشان داد که متاکائولین می تواند در پایدارسازی هر چه بیش تر دوغاب سیمان تزریقی در مقابل پدیده آب اندازی نقش مثبت ایفا کند. هم چنین با توجه به نتایج حاصل از آزمایش سه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> </span></span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">محوری روی خاک ماسه ای تزریق شده با دوغاب های سیمان-متاکائولین مشاهده شد، جای گزینی درصدی از سیمان مصرفی با متاکائولین سبب همگن تر شدن، بهبود در شکل پذیری و نرم تر شدن رفتار پس از گسیختگی می شود اما پارامتر چسبندگی ناحیۀ تزریق شده را در مقایسه با استفاده از سیمان خالص در دوغاب مقداری کاهش می دهد. هم چنین با توجه به نتایج تحقیق حاضر و نتایج حاصل از تحقیق های محققان پیشین مشاهده می شود مقدار استفاده بهینه از متاکائولین در دوغاب با توجه غلظت دوغاب و شرایط محیط از قبیل تنش همه جانبه تعیین می شود و در حالت های مختلف باید این مقدار را با روش سعی و خطا به دست آورد. به طورکلی می توان گفت با جای گزین کردن درصدی از سیمان دوغاب با متاکائولین می توان با حفظ تقریبی مقاومت فشاریِ خاک تزریق شده، شکل پذیری (افزایش کرنش نظیر مقاومت حداکثر) را افزایش و مدول نرم شوندگی را کاهش می دهد.</span></span><br> &nbsp;<br> &nbsp; محمد ملکی