فرونشست زمین از مخاطرات ژئومورفولوژیکی مهم در مناطق خشک و نیمهخشک است که عمدتاً ناشی از برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی میباشد. افت سطح آب در این مناطق موجب فشردگی غیرقابل برگشت لایههای ریزدانه، کاهش ظرفیت ذخیرهسازی و آسیب به زیرساختهای حیاتی میگردد. این پژوهش با هدف پایش نرخ فرونشست در آبخوان دامغان و تحلیل ارتباط آن با افت سطح آب زیرزمینی، از دادههای ماهوارهای و اطلاعات زمینی بهره گرفته است. منطقه مورد مطالعه، بخشی از آبخوان دامغان در استان سمنان با وسعتی حدود ۱۵۲۲ کیلومتر مربع است که در نهشتههای آبرفتی لایهای و ناهمگن واقع شده است. دادههای مورد استفاده شامل تصاویر Sentinel-1A (۲۰۱۷–۲۰۲۱)، اطلاعات ۳۸ چاه مشاهدهای (۱۳۹۱–۱۳۹۸) و لاگهای حفاری ۱۳ چاه بهرهبرداری بوده است. پردازش دادهها با نرمافزار SNAP و تحلیلهای مکانی و زمانی در محیطهای ArcGIS و GMS انجام شد. نتایج نشان داد افت سطح آب زیرزمینی در بخشهای مرکزی و جنوبشرقی تا بیش از ۷ متر و نرخ متوسط سالانه ۰٫۴۶ متر بوده است. نقشههای تداخلسنجی نرخ فرونشست تا ۳۲ سانتیمتر را در همین نواحی نشان دادند. مناطق با درصد بالای رس و سیلت و ضخامت آبرفتی بیش از ۲۳۰ متر، حساسیت بیشتری به نشست دارند. حدود ۴۴٪ از سطح آبخوان تحت تأثیر فرونشست قرار دارد. شواهد میدانی شامل شکافهای سطحی، تخریب چاهها و آسیب به سازهها، ابعاد عملی این پدیده را برجسته میسازد. یافتهها بر ضرورت پایش مستمر و مدیریت هدفمند منابع آب زیرزمینی تأکید دارند.
