Journal of Engineering Geology

fa تعیین نرخ فرونشست زمین و ارتباط آن با افت سطح آب زیرزمینی با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای در آبخوان دامغان Determining Land Subsidence Rate and Its Relationship with Groundwater Level Decline Using Satellite Data in the Damghan Aquifer زمین شناسی مهندسی Engineering Geology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;">فرونشست زمین از مخاطرات ژئومورفولوژیکی مهم در مناطق خشک و نیمه‌خشک است که عمدتاً ناشی از برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی می‌باشد. افت سطح آب در این مناطق موجب فشردگی غیرقابل برگشت لایه‌های ریزدانه، کاهش ظرفیت ذخیره‌سازی و آسیب به زیرساخت‌های حیاتی می‌گردد. این پژوهش با هدف پایش نرخ فرونشست در آبخوان دامغان و تحلیل ارتباط آن با افت سطح آب زیرزمینی، از داده‌های ماهواره‌ای و اطلاعات زمینی بهره گرفته است. منطقه مورد مطالعه، بخشی از آبخوان دامغان در استان سمنان با وسعتی حدود ۱۵۲۲ کیلومتر مربع است که در نهشته‌های آبرفتی لایه‌ای و ناهمگن واقع شده است. داده‌های مورد استفاده شامل تصاویر Sentinel-1A (۲۰۱۷–۲۰۲۱)، اطلاعات ۳۸ چاه مشاهده‌ای (۱۳۹۱–۱۳۹۸) و لاگ‌های حفاری ۱۳ چاه بهره‌برداری بوده است. پردازش داده‌ها با نرم‌افزار SNAP و تحلیل‌های مکانی و زمانی در محیط‌های ArcGIS و GMS انجام شد. نتایج نشان داد افت سطح آب زیرزمینی در بخش‌های مرکزی و جنوب‌شرقی تا بیش از ۷ متر و نرخ متوسط سالانه ۰٫۴۶ متر بوده است. نقشه‌های تداخل‌سنجی نرخ فرونشست تا ۳۲ سانتی‌متر را در همین نواحی نشان دادند. مناطق با درصد بالای رس و سیلت و ضخامت آبرفتی بیش از ۲۳۰ متر، حساسیت بیشتری به نشست دارند. حدود ۴۴٪ از سطح آبخوان تحت تأثیر فرونشست قرار دارد. شواهد میدانی شامل شکاف‌های سطحی، تخریب چاه‌ها و آسیب به سازه‌ها، ابعاد عملی این پدیده را برجسته می‌سازد. یافته‌ها بر ضرورت پایش مستمر و مدیریت هدفمند منابع آب زیرزمینی تأکید دارند.  <harper-render-box popover="manual" style="pointer-events: none; border: none;"></harper-render-box></div> <div style="text-align: justify;">Land subsidence is a major geomorphological hazard in arid and semi-arid regions, primarily driven by excessive groundwater extraction. In such areas, declining water tables can cause irreversible compaction of fine-grained sediments, reduced aquifer storage capacity, and damage to critical infrastructure. This study aims to monitor subsidence rates in the Damghan aquifer and analyze their relationship with groundwater level decline using satellite imagery and ground-based data. The study area covers approximately 1,522 km² of the Damghan aquifer in Semnan Province, characterized by a layered and heterogeneous alluvial structure. Data sources include Sentinel-1A radar images (2017–2021), groundwater level records from 38 observation wells (2012–2019), and drilling logs from 13 production wells. Radar data were processed using SNAP software, and spatial-temporal analyses were conducted in ArcGIS and GMS environments. Results indicate that groundwater levels in central and southeastern parts of the aquifer have declined by over 7 meters, with an average annual drop of 0.46 meters. Radar interferometry maps revealed subsidence rates of up to 32 cm in these zones. Soil texture and saturated layer thickness analyses showed that areas with high clay and silt content are more sensitive to water level decline and subsidence. Zoning results indicate that 44% of the aquifer surface is affected, with the highest rates observed in zones with alluvial thickness exceeding 230 meters. Field evidence—including surface fissures, well damage, sinkholes, and structural failures—highlights the practical implications of this phenomenon. Findings underscore the urgent need for continuous groundwater monitoring and targeted management to mitigate infrastructure risks and ensure environmental sustainability.  <harper-render-box popover="manual" style="pointer-events: none; border: none;"></harper-render-box></div> آبخوان دامغان, افت آب زیرمینی, فرونشست, SNAP, Sentinel-1A Damghan aquifer, groundwater depletion, land subsidence, SNAP, Sentinel-1A. 0 0 http://jeg.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2015-1&slc_lang=fa&sid=1 Akramalsadad Ghadami اکرم السادات قدمی 10031947532846007307 10031947532846007307 No Damghan University دانشگاه دامغان Houshang Khairy هوشنگ خیری 10031947532846007308 10031947532846007308 Yes amghan University دانشگاه دامغان Ebrahim Rahimi ابراهیم رحیمی 10031947532846007309 10031947532846007309 No amghan University دانشگاه دامغان