Journal of Economic Modeling Research

fa رابطه میان استفاده فعال از اینترنت و رفاه ذهنی نسبی بین‌نسلی در عراق با تأکید بر نقش تعدیل‌گر تحصیلات: رویکرد لاجیت رتبه‌ای Assessing the Impact of Internet Access Satisfaction on Subjective Well-being Using a Discrete Choice Approach رشد و توسعه و سیاست های کلان رشد و توسعه و سیاست های کلان كاربردي Applicable چکیده مبسوط مقدمه رفاه ذهنی در سال‌های اخیر به یکی از محورهای مهم اقتصاد رفاه، اقتصاد شادکامی و سیاست‌گذاری اجتماعی تبدیل شده است. برخلاف شاخص‌های عینی رفاه مانند درآمد، اشتغال یا مصرف، رفاه ذهنی نشان می‌دهد افراد چگونه وضعیت زندگی خود را تجربه و ارزیابی می‌کنند. در جوامع در حال گذار، به‌ویژه کشورهایی مانند عراق که با نااطمینانی اقتصادی، تغییرات نهادی و دگرگونی‌های نسلی مواجه‌اند، مقایسه وضعیت زندگی فرد با نسل والدین می‌تواند سنجه‌ای معنادار از ادراک پیشرفت یا پسرفت بین‌نسلی باشد. از سوی دیگر، گسترش اینترنت و فناوری‌های دیجیتال می‌تواند از مسیر دسترسی به اطلاعات، آموزش، ارتباطات، خدمات و فرصت‌های اقتصادی بر رفاه افراد اثرگذار باشد. با این حال، اثر اینترنت بر رفاه ذهنی لزوماً مستقیم، خطی و یکسان برای همه افراد نیست و ممکن است به سطح سرمایه انسانی و توانایی افراد در بهره‌برداری از فرصت‌های دیجیتال وابسته باشد. پیشینه و نوآوری ادبیات نظری نشان می‌دهد اینترنت از مسیرهای مختلفی مانند تغییر الگوی استفاده از زمان، ایجاد فعالیت‌های جدید، تسهیل دسترسی به اطلاعات و گسترش ارتباطات اجتماعی می‌تواند بر رفاه اثر بگذارد. با این حال، مطالعات جدید تأکید می‌کنند که اثرات رفاهی اینترنت به نوع استفاده، کیفیت استفاده، مهارت‌های فردی و زمینه اجتماعی وابسته است. نوآوری اصلی این پژوهش آن است که به‌جای تمرکز صرف بر دسترسی به اینترنت یا رضایت از دسترسی، بر استفاده فعال از اینترنت تمرکز می‌کند و نقش تحصیلات را به‌عنوان متغیر تعدیل‌گر بررسی می‌نماید. همچنین، متغیر وابسته پژوهش نه رضایت کلی از زندگی، بلکه رفاه ذهنی نسبی بین‌نسلی است که نشان می‌دهد فرد وضعیت زندگی خود را نسبت به والدین چگونه ارزیابی می‌کند. هدف و روش هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه استفاده فعال از اینترنت با رفاه ذهنی نسبی بین‌نسلی در عراق و آزمون نقش تعدیل‌گر تحصیلات در این رابطه است. داده‌های پژوهش از موج هشتم پیمایش عرب‌بارومتر برای عراق استخراج شده است. متغیر وابسته در سه سطح «بدتر از والدین»، «مشابه والدین» و «بهتر از والدین» تعریف شده و به دلیل ماهیت رتبه‌ای آن، از مدل لاجیت رتبه‌ای پیمایشی استفاده شده است. در مدل، وزن نمونه و خوشه‌های نمونه‌گیری لحاظ شده‌اند. متغیرهای کنترلی شامل سن و مجذور سن، جنسیت، اندازه خانوار، محل سکونت، وضعیت اشتغال، کفایت درآمد خانوار، ارزیابی وضعیت اقتصادی فعلی، انتظار نسبت به آینده اقتصادی، اعتماد به دولت و اثرات ثابت استان است. برای بررسی پایداری نتایج، مدل پروبیت رتبه‌ای، مدل‌های جایگزین استفاده از اینترنت، اثرات نهایی و آزمون‌های پسابرآورد نیز به‌کار گرفته شده‌اند. نتایج تحقیق نتایج نشان می‌دهد که اثر مستقیم استفاده از اینترنت برای همه افراد جامعه به‌صورت یکسان و معنادار ظاهر نمی‌شود. در مدل‌های پایه، استفاده از اینترنت به‌تنهایی رابطه آماری قوی و پایداری با رفاه ذهنی نسبی ندارد؛ اما هنگامی که تعامل استفاده فعال از اینترنت و تحصیلات بالا وارد مدل می‌شود، شواهدی از تفاوت رفتاری گروه‌های تحصیل‌کرده مشاهده می‌شود. به‌ویژه، در میان افراد دارای تحصیلات بالا، استفاده فعال از اینترنت با افزایش احتمال گزارش وضعیت «بهتر از والدین» و کاهش احتمال گزارش وضعیت «بدتر از والدین» همراه است. این یافته نشان می‌دهد اینترنت زمانی می‌تواند با رفاه ذهنی بالاتر پیوند داشته باشد که افراد از سرمایه انسانی کافی برای تبدیل فرصت‌های دیجیتال به منافع واقعی برخوردار باشند. همچنین، نتایج نشان می‌دهد کفایت درآمد خانوار، ارزیابی مثبت‌تر از وضعیت اقتصادی فعلی، انتظار بهتر نسبت به آینده اقتصادی، اعتماد به دولت، سن و اندازه خانوار از عوامل مهم توضیح‌دهنده رفاه ذهنی نسبی بین‌نسلی هستند. اثرات ثابت استان نیز از نظر آماری معنادار بوده و نشان می‌دهد تفاوت‌های منطقه‌ای در عراق نقش مهمی در تبیین رفاه ذهنی نسبی دارند. بنابراین، یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که سیاست‌های دیجیتال نباید صرفاً بر گسترش دسترسی فیزیکی به اینترنت متمرکز باشند، بلکه باید ارتقای سواد دیجیتال، مهارت‌آموزی، استفاده هدفمند از اینترنت و پیوند سیاست‌های آموزشی و دیجیتال را نیز دربرگیرند. Extended Abstract Introduction Subjective well-being has become an increasingly important concept in welfare economics, happiness economics, and social policy analysis. Unlike objective welfare indicators such as income, employment, consumption, or access to public services, subjective well-being reflects how individuals evaluate and experience their own lives. In societies undergoing economic, institutional, and generational transitions, individuals’ assessment of their living conditions relative to their parents can provide a meaningful indicator of perceived progress or decline. Iraq represents an important context for such an analysis because the country has experienced economic uncertainty, institutional challenges, demographic pressures, and rapid digital transformation. In this setting, internet use may influence individuals’ perceived well-being by expanding access to information, learning opportunities, social networks, public services, and economic prospects. However, the relationship between internet use and subjective well-being is unlikely to be direct, linear, or uniform across all individuals. Background and Innovation The literature suggests that the welfare effects of internet use depend not only on access but also on the intensity, quality, and purpose of use. Internet use may improve well-being by reducing information costs, facilitating communication, supporting learning, and creating new opportunities. At the same time, it may generate adverse effects through social comparison, misinformation, excessive use, or passive consumption of digital content. Therefore, recent studies emphasize the importance of human capital and digital capability in shaping the welfare consequences of internet use. The main contribution of this study is threefold. First, it focuses on intergenerational relative subjective well-being, rather than conventional life satisfaction. Second, it distinguishes active internet use from mere access or satisfaction with access. Third, it examines whether education moderates the association between internet use and relative subjective well-being. Aim and Method The main objective of this study is to examine the relationship between active internet use and intergenerational relative subjective well-being in Iraq, with particular emphasis on the moderating role of education. The dependent variable is an ordinal measure of respondents’ evaluation of their current living conditions compared with their parents’ generation. It takes three ordered categories: worse than parents, the same as parents, and better than parents. The empirical analysis uses micro-level data from the eighth wave of the Arab Barometer survey for Iraq. Given the ordinal nature of the dependent variable and the survey design of the data, the baseline specification is estimated using a survey-weighted ordered logit model. The model controls for age, age squared, gender, household size, urban residence, employment status, household income adequacy, evaluation of current economic conditions, expectations about future economic conditions, trust in government, and governorate fixed effects. To assess the robustness of the results, alternative specifications including ordered probit, different measures of internet use, marginal effects, and post-estimation diagnostics are also employed. Findings The results indicate that the direct association between internet use and intergenerational relative subjective well-being is not uniform across the population. In the baseline models, internet use alone does not show a strong and stable direct relationship with higher relative subjective well-being after controlling for individual, economic, institutional, and regional characteristics. However, the interaction between active internet use and higher education provides evidence of heterogeneous effects. Among individuals with higher education, active internet use is associated with a higher probability of reporting a “better than parents” status and a lower probability of reporting a “worse than parents” status. This finding suggests that education may enhance individuals’ ability to transform digital access and internet use into meaningful opportunities. The results also show that household income adequacy, household size, evaluation of current economic conditions, expectations about future economic conditions, trust in government, age, and age squared are important correlates of intergenerational relative subjective well-being. Governorate fixed effects are jointly significant, indicating that regional differences within Iraq play an important role in explaining variations in perceived intergenerational well-being. The robustness checks further suggest that the relationship between digital engagement and subjective well-being should not be interpreted as a simple universal effect. Rather, the welfare implications of internet use depend on individuals’ human capital and their capacity to use digital resources effectively. Overall, the findings imply that digital policy should move beyond expanding physical internet access alone. Policies aimed at improving subjective well-being through digital transformation should also promote digital literacy, purposeful internet use, skill formation, and the integration of educational and digital development strategies. In particular, strengthening human capital may allow individuals to benefit more effectively from online information, learning resources, communication networks, and economic opportunities. رفاه ذهنی نسبی بین‌نسلی؛ استفاده فعال از اینترنت؛ تحصیلات؛ لاجیت رتبه‌ای پیمایشی؛ داده‌های مقطعی؛ عراق. The Nexus Between Active Internet Use and Intergenerational Relative Subjective Well-Being in Iraq: Emphasizing the Moderating Role of Education via an Ordered Logit Approach 0 0 http://jemr.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-194-7&slc_lang=fa&sid=1 Akram Akbari اکرم اکبری akram.akbari9@gmail.com 100319475328460014056 100319475328460014056 No University of Tabriz دانشگاه تبریز Parviz Mohamadzadeh پرویز محمدزاده pmpmohamadzadeh@gmail.com 100319475328460014057 100319475328460014057 Yes University of Tabriz دانشگاه تبریز Hussein Ali Sheeaa حسین علی شیاع hussainabdy95@gmail.com 100319475328460014058 100319475328460014058 No University of Tabriz دانشگاه تبریز