دکتر مهدی علمی، خانم ریباز قربانی نژاد، دکتر محمد اخباری، خانم اعظم یوسفی،
دوره 0، شماره 0 - ( 1-1386 )
چکیده
ترکیه به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه در نقطه تلاقی آسیا، اروپا و خاورمیانه، یکی از بازیگران کلیدی در تحولات آینده غرب آسیا محسوب میشود. با این حال، در ادبیات موجود بیشتر پژوهشها به توصیف سیاست خارجی آنکارا محدود شده و کمتر به تحلیل آینده تحولات ژئوپلیتیکی با استفاده از رویکردهای نظاممند آیندهپژوهی پرداختهاند. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری واقعگرایی ژئوپلیتیکی در تعامل با رهیافت آیندهپژوهی سناریومحور، درصدد پرکردن این خلأ است. روش تحقیق ترکیبی و از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان مسائل ترکیه و همچنین تحلیل منابع اسنادی گردآوری شده است. برای شناسایی پیشرانها و عدم قطعیتهای اصلی از روش دلفی بهره گرفته شد و سپس با استفاده از مدل تحلیل چشم انداز و تحلیل متقاطع، سناریوهای آینده ترسیم گردید. یافتهها نشان میدهد که آینده ژئوپلیتیکی آناتولی بزرگ در پرتو هفت سناریوی اصلی شکل خواهد گرفت که مهمترین آنها عبارتند از: تشدید رقابت هیدروپلیتیکی میان ترکیه، عراق و سوریه؛ افزایش نقشآفرینی ترکیه در قفقاز جنوبی در پرتو همگرایی با جمهوری آذربایجان؛ تداوم واگرایی در روابط آنکارا با تهران بهویژه در حوزه انرژی و مسائل کردی و کریدوری. نتایج نشان میدهد که سیاست خارجی ترکیه در مواجهه با این سناریوها عمدتاً بر سه محور استوار خواهد بود: توسعه صنعت دفاعی و افزایش عمق راهبردی، بهرهگیری از ظرفیتهای ترانزیتی و انرژی برای تبدیل شدن به چهارراه ژئواکونومیک منطقه و تداوم سیاست نئوعثمانیگرایی با هدف کسب هژمونی منطقهای. بنابراین، مطالعه حاضر ضمن ارائه تصویری نظاممند از آیندههای محتمل، میتواند به درک دقیقتر فرصتها و چالشهای پیشروی کشورهای همسایه ترکیه در فلات آناتولی کمک کند و مبنایی برای طراحی راهبردهای واقعبینانهتر در حوزه سیاست خارجی و امنیت منطقهای باشد
