fa ارزیابی آسیب‌پذیری مخاطره‌ی بیابان‌زایی در حوضه‌ی آبریز مند با تاکید بر رهیافت ویکور توسعه‌یافته (E-VIKOR) تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="margin-right: 21.15pt; text-align: justify;"><span style="font-family:nasimyw;"><strong>بیابان‌زایی و تخریب زمین‌های مستعد کشاورزی در برخی مناطق خشک و نیمه‌خشک به صورت مخاطره‌ی طبیعی اکوسیستم‌های طبیعی و زندگی انسانی را به مخاطره انداخته است. بنابراین، ارزیابی و شناخت مناطق مستعد بیابان‌زایی ضروری به‌نظر می‌رسد. در ایران، به‌خصوص مناطق جنوبی به علت شرایط آب‌و‌هوایی خشک و نیمه‌خشک جزو مناطق مستعد بیابان‌زایی محسوب می‌گردد. این پژوهش با هدف ارزیابی و تحلیل میزان آسیب‌پذیری بیابان‌زایی در حوضه‌ی آبریز مند در سواحل شمالی خلیج فارس انجام شده است. حوضه‌ی آب‌ریز رودخانه‌ی مند در محدوده‌ی استان بوشهر و جنوب استان فارس قرار دارد. به علت حساسیت و شکنندگی محیط طبیعی در این بخش به شناسایی مناطق مستعد تخریب خاک و بیابان‌زایی با استفاده از معیارهای جنس زمین، میزان فرسایش (پتانسیل فرسایش آبی)، میزان بارش، شیب، سطوح ارتفاعی، کاربری زمین اقدام شده است. همچنین، سنجش از دور را برای حجم پوشش گیاهی با کمک شاخص </strong><span dir="LTR">NDVI</span><strong> استفاده کردیم. تلفیق معیارها و سرانجام ارزیابی به کمک رهیافت ویکور توسعه‌یافته</strong> <strong>(</strong><span dir="LTR">E-VIKOR</span><strong>) انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد بیش از نیمی از سطح حوضه‌ی مند در طبقه‌ی با خطر بیابان‌زایی متوسط قرار دارد و در صورت تداوم روند فعلی تخریب خاک همه‌ی این پهنه‌ها مستعد تبدیل‌شدن به بیابان را دارند. زوال اکوسیستم‌‌های طبیعی و کاهش کیفیت حیات انسانی از پیامدهای چنین روندی خواهد بود. </strong></span></p> <p style="text-align: justify;">Land degradation in arid, semi-arid and sub-humid areas, leads to&nbsp; desertification and land degradation is a concept that refers to any reduction of soil potentials. In Iran, that 85 percent of its area is classified in arid and semi-arid climates, and&nbsp; one percent per annum growth rate of desertification and its increasing trends, finding ways to evaluate this phenomenon and its causes in the form of models seems essential. In Iran, especially southern areas due to their arid climatic conditions, are considered to be areas prone to desertification. This study aims to evaluate and analyze the vulnerability of desertification in the Mond watershed located in the northern coast of the Persian Gulf.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; In order to evaluate the potentials of desertification in the Mond watershed, geological, the erosion (water erosion potential), rainfall, slope, elevation levels and land use maps are used.&nbsp; To identify vegetation cover conditions Landsat ETM + sensor data and normalized vegetation index (NDVI) are used.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Where in reflected in the near-infrared band (Band 4, Landsat ETM+) and the reflection in the visible band (band 3 sensor ETM+) respectively. Overlaps and combines the above criteria is done using E-VIKOR (VIKOR developed) a method of multi-criteria decision-making models (MCDM). This method is based on a compromise plan proposed in the compromise solution is justified determines solutions that are as close to the ideal solution and has been created through special credit decision-makers. VIKOR use linear approach normal. The normal value in VIKOR&nbsp; is not related method unit of measure. Also standardization effective indicators of desertification has been done using a linear scale.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; In this study, the ANP method (Analytical Network Process) was used for weighting criteria. Analysis method Network, is one of the popular methods of multi-criteria decision problems. This method complex relationship between and among the elements of the decision by replacing hierarchical network structure considers. Table 1 shows the weights of the effective criteria in desertification. In this study 7 criteria are used that results show criteria&rsquo;s of climate and vegetation, have the most effective measures in the area of desertification and erosion (water and wind) have the least amount of importance in the region.</p> <p style="text-align: justify;"></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Table 1: weight criteria of effectivein desertification</strong></p> <table align="center" border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" dir="rtl" style="width:598px;" width="598"> <tbody> <tr> <td style="width:90px;height:37px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">criteria</span></strong></p> </td> <td style="width:85px;height:37px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">vegetation</span></strong></p> </td> <td style="width:60px;height:37px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">erosion</span></strong></p> </td> <td style="width:51px;height:37px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">Precipitation</span></strong></p> </td> <td style="width:83px;height:37px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">Landuse</span></strong></p> </td> <td style="width:81px;height:37px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">Geology</span></strong></p> </td> <td style="width:51px;height:37px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">Slope</span></strong></p> </td> <td style="width:97px;height:37px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">Elevation levels</span></strong></p> </td> </tr> <tr> <td style="width:90px;height:34px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">weight</span></strong><strong>(</strong><strong><span dir="LTR">W</span></strong><strong>)</strong></p> </td> <td style="width:85px;height:34px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;">0.21</p> </td> <td style="width:60px;height:34px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;">0.18</p> </td> <td style="width:51px;height:34px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;">0.15</p> </td> <td style="width:83px;height:34px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;">0.14</p> </td> <td style="width:81px;height:34px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;">0.13</p> </td> <td style="width:51px;height:34px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;">0.11</p> </td> <td style="width:97px;height:34px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;">0.08</p> </td> </tr> </tbody> </table> <div style="clear: both; text-align: justify;"></div> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp; After mapping the effective indicators in evaluating desertification separately, Standardization of maps, weighting the index, To obtain amount and &nbsp; , Finally, the amount of , was produced Zoning map of desertification that in it Mond watershed in the province Bushehr in terms of desertification is divided into five ratio and the area is provided in Table 2.</p> <p style="text-align: justify;"></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Table 1: Percentage and&nbsp; area zone of desertification</strong></p> <table align="center" border="1" cellpadding="0" cellspacing="0" dir="rtl"> <tbody> <tr> <td style="width:155px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">amount vulnerabilities</span></strong></p> </td> <td style="width:100px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">Area (ha)</span></strong></p> </td> <td style="width:133px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span dir="LTR">Area (in percent)</span></strong></p> </td> </tr> <tr> <td style="width:155px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><strong>Very low</strong></p> </td> <td style="width:100px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><span dir="RTL">516300</span></p> </td> <td style="width:133px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">11</p> </td> </tr> <tr> <td style="width:155px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><strong>low</strong></p> </td> <td style="width:100px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><span dir="RTL">598900</span></p> </td> <td style="width:133px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">13</p> </td> </tr> <tr> <td style="width:155px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><strong>Average</strong></p> </td> <td style="width:100px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><span dir="RTL">1438025</span></p> </td> <td style="width:133px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">30</p> </td> </tr> <tr> <td style="width:155px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><strong>High</strong></p> </td> <td style="width:100px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><span dir="RTL">2168675</span></p> </td> <td style="width:133px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">46</p> </td> </tr> <tr> <td style="width:155px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><strong>Very High</strong></p> </td> <td style="width:100px;"> <p dir="LTR" style="text-align: justify;"><span dir="RTL">40825</span></p> </td> <td style="width:133px;"> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">1</p> </td> </tr> </tbody> </table> <div style="clear: both; text-align: justify;"></div> <p style="text-align: justify;"></p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Studies show that more than half of the Mond basin have on the surface with average risk of desertification and In the continuation of the current trend of soil degradation, desertification prone zones and will be reduced all lead to the deterioration of the natural ecosystems and human life quality.</p> مخاطره‌ی بیابان‌زایی, رهیافت ویکور توسعه‌یافته, شاخص پوشش گیاهی استاندارد‌شده, حوضه‌ی آبریز مند. Desertification Hazard, Vikor Method, NDVI, Mond Basin. 85 97 http://jsaeh.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-14&slc_lang=fa&sid=1 Ali Ahmadabadi علی احمدآبادی ahmadabadi@khu.ac.ir 1003194753284600729 1003194753284600729 Yes دانشگاه خوارزمی Abdolah Seif عبداله سیف 1003194753284600730 1003194753284600730 No دانشگاه اصفهان Somaye Khosravi سمیه خسروی 1003194753284600731 1003194753284600731 No دانشگاه اصفهان Amanalah fathnia امان اله فتح نیا 1003194753284600732 1003194753284600732 No دانشگاه رازی