یافته های نوین در علوم زیستی

مطالعه بخشی از فون سخت‌بالپوشان (Arthropoda: Coleoptera) منطقه طالقان (ایران) و کنه‌های مرتبط با آن‌ها

علی احدیت

چکیده. مطالعه فون سوسک های ایران همواره از اهمیت بالایی برخوردار است و با توجه به اقلیم های گوناگون موجود در ایران تنوع گونه ای بالایی را می توان مشاهده نمود. از این رو شناسایی مناطق بکر از جمله منطقه طالقان دارای اهمیت است. در این مطالعه سوسک های مناطق مختلف طالقان که در ارتباط با کنه ها بودند، مورد بررسی قرار گرفت و تعداد 9 خانواده شامل Buprestidae، Carabidae، Cerambycidae، Cicindellidae، Lucanidae، Malachidae، Meloidae، Scarabaeidae، Tenebrionidae و 13 جنس و 14 گونه شناسایی شدند. همچنین کنه هایی از گروه های Mesostigmata، Heterostigmata، Trombidiformes و Sarcoptiformes شناسایی گردیدند. گونه های کنه های زیر برای اولین بار از روی میزبان های مسافری زیر گزارش می شوند: گونه Alliphis kargi از روی سوسک های Scarabaeus pius و S. typhon از خانواده Scarabaeidae، گونه Antennoseius sp. از روی سوسک Pterostichus sp. از خانواده Carabidae، گونه هایی از گروه پارازیت نگونا از روی سوسک های Julodis andreae از خانواده Buprestidae و Mylabris syrica از خانواده Meloidae، گونه هایی از زیرراسته Prostigmata از روی سوسک های Aegosoma sabricorne و Cerambyx dux از خانواده Cerambycidae، گونه Hypoaspis maryamae از روی سوسک های Oryctes sp. و Pentodon idiota از خانواده Scarabaeidae و گونه Hypoaspis phyllognathi از روی سوسک Dorcus parallelipipedus از خانواده Lucanidae.

بررسی دوشکلی جنسی بر اساس صفات ریخت سنجی در گونه وزغ تالشی، همراه با بررسی وضعیت حفاظتی گونه

نسترن حیدری

با وجود مطالعات رو به رشد در توصیف الگوهای دوشکلی جنسی در ویژگی های مورفولوژیک خارجی و همچنین در نسبت انگشتان در چهارپایان، دانش ما در مورد برخی از مسائل اساسی و همچنین برخی از گروه های جانوری هنوز کم است. وضعیت این روند و نسبت ها در گروه های مختلف جانوری از جمله در انسان، دیگر پستانداران، پرندگان، خزندگان و دوزیستان بررسی شده است. در این مطالعه، دوشکلی جنسی از لحاظ ویژگی های مورفولوژیک خارجی و همچنین نسبت بین طول انگشتانII تا IV (2D:3D, 2D:4D, 3D:4D) اندام جلویی و عقبی، در 30 نمونه از وزغ های گونه Bufo eichwaldi (15 نمونه نر و 15 نمونه ماده) در شمال ایران مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان داد ماده ها دارای میانگین طول بدن (SVL) بیشتری نسبت به نرها بودند و این اختلاف از نظر آماری معنی دار بود (50/90 میلیمتر در نرها در مقابل 93/114 میلیمتر در ماده ها و 00/0P=). از لحاظ دیگر صفات مورفولوژیک نیز نتایج آنالیز T-test (تست T برای نمونه های مستقل) نشان داد که صفات قطر بین دو چشم (IOD)، قطر منفذ گوش (TD)، طول بازو (LHU)، طول پیش بازو (FOL) و طول پا (FL) دارای اختلافات معنی داری (P ≤ 0.05) بین افراد نر و ماده هستند. همچنین نسبت اندازه طول انگشتان دست و پا در سمت چپ بدن برای گونه مورد مطالعه از لحاظ 2D:3D, 2D:4D, 3D:4D مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در دو صفت شامل طول انگشت چهارم پا (D4) و طول انگشت اول دست (F1) اختلاف معنی داری بین افراد نر و ماده وجود دارد. همچنین از لحاظ 2D:4D بین افراد نر (4628/0) و ماده (4853/0) اختلاف معنی دار (041/0P=) در انگشتان دوم و چهارم اندام های عقبی و از لحاظ 3D:4D بین افراد نر (6323/0) و ماده (6787/0) اختلاف معنی دار (040/0P=) در انگشتان سوم و چهارم اندام های عقبی وجود داشت. در این مطالعه همچنین برخی ویژگی های زیستگاه، اکولوژی، تهدیدات و اقدامات حفاظتی مرتبط با گونه وزغ تالشی مورد بررسی قرار گرفت.

پویایی تغییرات زیستگاهی دوزیستان ساکن رشته کوه های زاگرس (ایران) در شرایط تغییر اقلیم

الهام ابراهیمی

در حال حاضر تغییر اقلیم به عنوان تهدیدی جدی برای بسیاری از گونه ها و در نتیجه یکی از مهم ترین عوامل از بین رفتن تنوع زیستی در جهان تلقی می شود و درک چگونگی پاسخ گونه ها به تغییرات اقلیمی از اهمیت بسیاری برخوردار است. در میان گروه های جانوری، دوزیستان به دلیل عدم توانایی در جابجایی مسافت های زیاد، از حساس ترین گروه های مهره داران در برابر تغییرات اقلیمی شناخته شده اند و گونه های زیستگاه های کوهستانی بیشتر از سایر گونه ها با فشارهای تغییر اقلیم مواجه هستند. از این رو در این مطالعه به بررسی پتانسیل پراکنش فعلی پنج گونه از دوزیستان ساکن رشته کوه های زاگرس و واکنش آن ها نسبت به تغییرات اقلیم در سال 2070 پرداخته شد. برای این منظور از یک رویکرد گروهی برای مدل سازی پراکنش گونه ای با هدف برآورد میزان خطرات از دست دادن پتانسیل های زیستگاهی مطلوب در صورت بروز تغییر اقلیم استفاده شد. همچنين برای برآورد مساحت زیستگاه های مطلوب در شرایط تغییر اقلیم، محاسبات مربوط به تغییرات مساحت زیستگاه ها برای هر یک از گونه ها انجام شد. پیش بینی ها نشان داد دو گونه نیوت آذربایجانی (Neurergus crocatus) و نیوت خال زرد (Neurergus derjugini) به ترتیب نسبت به تغییر اقلیم بیشترین واکنش منفی را نشان داده و انقباض محدوده پراکنش آن ها قابل وقوع است. رفتار جابجایی زیستگاه در برابر تغییرات جدید برای دو گونه وزغ بی گوش لرستانی (Bufotes luristanicus) و سمندر آتشین (Salamandra infraimmaculata semenovi) قابل پیش بینی است. با توجه به سرعت تغییرات اقلیمی در محدوده رشته کوه زاگرس مطالعه حاضر گامی در جهت شناسایی پویایی تغییرات زیستگاهی دوزیستان در این منطقه کوهستانی و مقابله با این چالش است.

تأثیر اسانس ترخون بر فعالیت باکتری‌های آغازگر، کپک و مخمر و بهبود خصوصیات ماست سنتی

علی محمدی

هدف از این پژوهش افزایش ماندگاری ماست و همچنین بهبود قوام و کاهش آب اندازی با افزودن اسانس ترخون به ماست سنتی بود. در این بررسی ابتدا ماست به روش صنعتی تولید شده و سپس تلقیح اسانس در غلظت های مختلف (10،25،30 پی پی ام) به ماست انجام شده است. نمونه ها طی 3 هفته نگهداری در دو دما (دمای یخچال و دمای اتاق) از نظر ظرفیت نگهداری آب و ارزیابی میکروبی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که غلظت های مختلف ترخون، دما و مدت زمان نگهداری اثر معنی داری 05/0>p بر ظرفیت نگهداری آب و همچنین شمارش باکتری های آغازگر، کپک و مخمر دارد. اسانس ترخون موجب کاهش باکتری ها، کپک و مخمرهای عامل فساد ماست شد. نتیجه گیری نهایی نشان داد که استفاده از ترخون در نگهداری آب نمونه های ماست مؤثر نبود، اما در تعداد باکتری های آغازگر و مخمر مؤثر بود. نمونه های ماست با غلظت بالای ترخون، بیشترین امتیاز را از نظر قوام و طعم ترشی به خود اختصاص دادند. در حالی که نمونه های با غلظت پایین ترخون، از نظر طعم ماست بیشترین امتیاز حسی را به خود اختصاص دادند.

بررسی دو شکلی جنسی ماهی گامبوزیا (Gambusia holbrooki Girard, 1859) در رودخانه گاماسیاب، استان کرمانشاه

سهیل ایگدری

ماهی گامبوزیا (Gambusi holbrooki Girard, 1859) به عنوان یکی از گونه های غیربومی و مهاجم در آب های داخلی ایران به شمار می رود. این گونه در اکثر حوضه های داخلی ایران و پیکره های آبی حضور دارد و حتی در آب های شور نیز یافت شده است. سازگاری گسترده این ماهی با شرایط اکولوژیکی مختلف باعث شده است که بسیاری از ویژگی های زیستی آن مانند ریخت شناسی نیز تحت تاثیر محیط تغییر یابد. مطالعه حاضر به منظور بررسی دوشکلی جنسی ماهی گامبوزیا در رودخانه گاماسیاب انجام گرفت. از این رو، 59 قطعه ماهی گامبوزیا در شهریور 1396 از رودخانه گاماسیاب نمونه برداری شد. نمونه های ماهی پس از تعیین جنسیت، با استفاده از دستگاه کولیس زیست سنجی شده و صفات شمارشی نیز ثبت گردید. در مجموع، 37 صفت ریختی (شامل 8 صفت شمارشی و 29 صفت ریخت سنجی) مورد بررسی قرار گرفت. پس از استخراج داده های ریختی، از آنالیز تجزیه به مولفه های اصلی (PCA) و تابع متمایزکننده (DFA) به منظور مقایسه صفات ریختی استفاده شد. نتایج نشان داد که از بین نمونه های به دست آمده، 30 قطعه ماهی نر و 29 قطعه ماهی ماده بودند. بر اساس نتایج، همه صفات ریخت سنجی مورد بررسی به غیر از طول ساقه دمي، طول قاعده باله پشتي و فاصله انتهاي باله مخرجي تا انتهاي بدن، اختلاف معنی داری در بین جنس های نر و ماده نشان دادند (05/0>p). نتایج آنالیز DFA و PCA نشان داد که جنس های نر و ماده از نظر صفات ریخت سنجی کاملاً از یکدیگر متمایز شدند. این یافته ها بیانگر دوشکلی جنسی در ماهی گامبوزیا در رودخانه گاماسیاب است. دوشکلی جنسی مشاهده شده در این گونه احتمالاً به دلیل انتخاب جنسی و افزایش موفقیت گونه در تولیدمثل صورت گرفته است.

واژه های کلیدی.

تأثیر محلول‌پاشی عصاره جلبک قهوه‌ای Ascophyllum nodosum بر صفات مورفوفیزیولوژیک لوبیا ) (Phaseolus vulgaris تحت تنش کم‌آبی

نظام آرمند

عصاره جلبک های دریایی به سبب دارا بودن مواد مغذي فراوان، ظرفیت نگه داری آب بالا، تنظيم کننده هاي رشد گياهي و وجود ریزجانداران مفيد مي تواند خصوصيات فيزيکوشيميايي خاک را بهبود و تأثير مطلوب بر رشد و نمو گياهان داشته باشد. به این منظور آزمایشی با هدف بررسی تأثیر عصاره جلبک قهوه ای آسکوفیلوم نودوسوم (Ascophyllum nodosum) بر شاخص های مورفوفیزیولوژیکی گیاه لوبیا تحت تنش کمبود آب به صورت فاکتوريل در قالب طرح کاملاً تصادفي با سه تکرار به اجراء درآمد. تيمارهاي آزمايش شامل 4 سطح محلول پاشی عصاره جلبک دریایی (0، 2/0، 4/0 و 6/0 درصد حجمی) و 3 سطح تنش کم آبی شامل بدون تنش، تنش ملایم و تنش شدید (به ترتیب آبیاری در سطح 75، 50 و 25 درصد ظرفيت زراعي) بود. نتایج نشان داد که اثرات متقابل تنش و عصاره جلبکی بر صفات مورد بررسی معنی دار نبود اما عصاره جلبک دریایی آسکوفیلوم به تنهایی موجب افزایش معنی دار سطح و تعداد برگ، طول برگ، سطح و طول ریشه، وزن خشک ریشه، محتوای کلروفیل a، b و محتوای کلروفیل کل شد. کاربرد عصاره جلبکی در سطوح 2/0 و 4/0 درصد باعث افزایش معنی دار پارامترهای اندازه گیری شده در مقایسه با شاهد شد. در بررسی اثرات تنش کم آبی مشاهده شد که با افزایش شدت تنش از 75 درصد ظرفیت زراعی به 25 درصد ظرفیت زراعی تمامی صفات مورد بررسی کاهش معنی داری داشت. نتایج این پژوهش نشان داد که محلول پاشی عصاره جلبک دریایی موجب افزایش معنی دار برخی خصوصیات ریخت شناختی و رنگدانه های فتوسنتزی شد, درحالیکه تنش کم آبی سبب کاهش معنی دار شاخص های مورد بررسی شد.

اثرات سیستم‌های گابائرژیک و مورفینرژیک بر هستهCA1 هیپوکامپ روی رفتارهای اضطراب و حافظه برانگیخته بر اساس الگوی تست- تست مجدد

فرهاد ولی زادگان

هیپوکامپ، ساختاری کلیدی در پردازش اضطراب و ذخیره حافظه است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی برهمکنش میان سیستم های گابائرژیک ناحیهCA1 هیپوکامپ و سیستم مورفینرژیک در تعدیل این رفتارها است. در این مطالعه موش های نر نژاد ویستار با استفاده از جراحی استرئوتاکسیک در ناحیه CA1کانول گذاری شدند. پس از طی دوره ریکاوری مورفین (آگونیست گیرنده های اوپیوئیدی مو) به صورت درون صفاقی، موسیمول و بیکوکولین (آگونیست و آنتاگونیست گیرنده هایGABA_A) به درون CA1 تزریق گردید. پارامترهای مدت زمان حضور (%OAT) و تعداد ورود به بازوی باز (%OAE) در دستگاه EPM محاسبه شدند. آزمون تحلیل واریانس یک طرفه نشان داد تزریق درون صفاقی مورفین (%OAT) و (%OAE) را افزایش می دهد که حاکی از اثرات اضطراب زدای مورفین است. طبق نتایج آزمون t زوجی تشکیل حافظه بهبود یافت. تزریق پیش از آزمون دوز های مختلف موسیمول و بیکوکولین به ترتیب رفتارهای شبه اضطراب زدا و اضطراب زایی را القا نمود در حالیکه اثرات آنها روی حافظه بهبودبخش بود. تزریق سیستمیک دوز موثر مورفین به همراه دوزهای سه گانه موسیمول اثرات هم افزایی را در تشکیل حافظه و کاهش اضطراب القا نمود. تزریق این دوز از مورفین به همراه دوزهای سه گانه بیکوکولین، سبب تغییر اثرات منفی بیکوکولین روی اضطراب گردید ضمن اینکه تشکیل حافظه در این گروه ها افزایش یافت. این یافته ها نشان می دهند که سیستم های گابائرژیک و اپيوئيدرژيک تاثیرات مشابهی برحافظه و اضطراب در ناحیه CA1 دارند.