دوره 24، شماره 75 - ( 12-1403 )                   جلد 24 شماره 75 صفحات 352دوره330فصل__Se | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Parizadi T, Shamaei A. Analyzing Structural and Physical Changes and the Future of Tehran’s Urban Fringe (The Case: The Fringe of District 22 of Tehran Municipality). jgs 2025; 24 (75) :330-352
URL: http://jgs.khu.ac.ir/article-1-4234-fa.html
پریزادی طاهر، شماعی علی، خدابخشی فرهاد. تحلیل تحولات ساختاری- کالبدی حریم شهر تهران و آینده آن (مطالعه موردی: حریم منطقه 22 شهرداری تهران). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. 1403; 24 (75) :330-352

URL: http://jgs.khu.ac.ir/article-1-4234-fa.html


1- دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران ، tparizadi@khu.ac.ir
2- دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3- دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده:   (778 مشاهده)
رشد شتابان جمعیت تهران و نیاز روافزون به زمین برای پاسخ­گویی به نیازهای سکونت، فعالیت، خدمات شهری و مانند آن، سبب پیشروی شهر در زمین­های حریم و تغییر  چشمگیر و سریع کاربری  این زمین­ها شده است.  هدف این مقاله بررسی این تحولات و آینده­ نگری آن در حریم منطقه 22 شهرداری تهران است. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است و ماهیتی کاربردی دارد. اطلاعات مورد نیاز از منابع اسنادی و کتابخانه­ ای به­ دست آمده و به استناد آنها روند تغییرات و وضعیت موجود به شکل کیفی و توصیفی، تحلیل شده است. برای شناسایی پیشران­های تغییرات آینده، مدل -تفسیری ساختاری در نرم­ افزار میک­مک اجرا گردیده است. در این راستا، با مراجعه به ادبیات تحقیق،  تمامی کاربری­ها و فعالیت­های حریم شهرها (64 کاربری و فعالیت) استخراج و فهرست شده و با اجرای روش دلفی با شرکت 8 نفر خبره مسائل حریم، 25 کاربری محتمل تعیین شده­ اند و پس از تکمیل ماتریس مربوط با درج نزدیک ­ترین عدد صحیح به میانگین ارزیابی خبرگان، خروجی نرم ­افزار مبنای تحلیل قرار گرفته است. یافته­ ها نشان دادند که پیش از تشکیل منطقه 22 شهرداری در سال 1371، محدودی شهری منطقه یادشده که حریم وقت شهر بوده، بر مبنای طرح جامع و طرح­های بالادستی دیگر، به­ سرعت با استقرار  کاربری­های بزرگ مقیاس فراشهری چون کاربری­های ورزشی، پژوهشی- آموزشی، تفریحی و نظامی و نیز کاربری­های مجموعه ­های شهرکی و سکونتگاهی از حالت زمین­های  کشاورزی و بایرخارج شده و پس از این سال نیز با شهرک­ سازی، توسعه فضاهای سبز و تفریحی، کاربری­های نظامی، پژوهشی- آموزشی و توسعه راه­ها بقیه فضاهای خالی ، تغییر کاربری داده ­اند. تحلیل پیشران­ها نیز نشان داد که در آینده، از مجموع 25 کاربری محتمل، جنگل­ کاری، طبیعت­ گردی، ویلاسازی، احداث بوستان­، فروشگاه­های بزرگ، اماکن نظامی، اماکن ورزشی و کاربری­ حمل ­و­نقل، بیشترین تاثیر را بر تغییرات ساختاری-کالبدی حریم خواهند داشت.
متن کامل [PDF 1200 kb]   (122 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: جغرافیا و برنامه ریزی شهری
دریافت: 1401/12/16 | پذیرش: 1402/10/11

فهرست منابع
1. امینی، مهدی؛ زیاری، یوسف علی و فرجی راد، عبدالرضا. (1396). راهبرد صيانت و توسعه پايدار حريم تهران با تاکید بر ارزیابی تأثیر اجتماعی و فرهنگی آن.، مجله جغرافیا.15(55)، 296-281. SID. https://sid.ir/paper/150542/fa
2. ایمانی شاملو، جواد؛ رفیعیان، مجتبی و داداش پور، هاشم. (1395). سوداگری شهری و واگرایی فضایی تحلیل تحولات فضایی کلان‌شهر تهران مبتنی بر اقتصاد نفت. فصلنامه ژئوپلیتیک، 12(44)،135-104. SID. https://sid.ir/paper/116016/fa
3. آشنایی، تکتم؛ دانشپور، سید عبدالهادی؛ صرافی، مظفر (1394). تأثیر تحولات پیراشهرنشینی بر دگرگونی زمین¬های مستعد زراعی و اهمیت آن در مدیریت و برنامه¬ریزی حریم مصوب 1385 تهران. فصلنامه علمی-پژوهشی نگرش¬های نو در جغرافیای انسانی، 7(2)، 210-188. https://ensani.ir/file/download/article/1587819697-10264-98-147.pdf
4. بهرامی جاف، ساجد؛ نصیریان، ناصر؛ تک¬روستا، مریم (1401). تحلیل پنج دهه برنامه¬ریزی برای حریم پایتخت. فصلنامه آمایش سیاسی فضا، 4(2)،70-86. SID. https://sid.ir/paper/987085/fa
5. خراشادی زاده، حسین؛ سلیمانی مهرنجانی، محمد؛ تولایی، سیمین؛ خیرالدین، رضا و عبدلی، قهرمان. (1401). تبیین نظام شهری منطقه کلان‌شهری تهران. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 22 (65): 422-403. http://jgs.khu.ac.ir/article-۱-۲۹۳۵-fa.html
6. دیده¬بان محیط‌زیست و حیات‌وحش ایران (1392). منطقه حفاظت شده البرز مرکزی: http://www.iew.ir/
7. رهنمائی، محمدتقی (1376). توسعه شهر تهران و تحول در ساختارهای مناطق روستایی اطراف. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 16، 55-25.
8. سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران (1396). سالنامه آماری شهر تهران.
9. سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران (1401). سالنامه آماری شهر تهران.
10. سعیدی، عباس؛ حسینی خاصل، صدیقه (1386). ادغام کلان‌شهری سکونتگاه‌های روستایی با نگاهی به کلان‌شهر تهران و پیرامون. جغرافیا (فصلنامه انجمن جغرافیای ایران)، شماره 12 و ، 13، 13-8. https://ensani.ir/file/download/article/20120326120537-1155-28.pdf
11. شهرداری تهران. (1391). طرح تفصیلی شهر تهران.
12. شهرداری منطقه 22 تهران. (1401). تاریخچه منطقه 22، بازیابی 22/10/1401 از: https://region22.tehran.ir
13. صبوری، مجتبی؛ سرور، رحیم؛ جودکی، حمیدرضا؛ ادیبی سعدی نژاد، فاطمه (1400). واکاوی عوامل اثر گذار تاریخی و آینده نگاری وضعیت حریم شهرهای ایرانی اسلامی مطالعه موردی: حریم کلان‌شهر تهران. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، 11(44)، https://civilica.com/doc/1840915
14. ضیاء توانا، محمد حسن؛ قادرمرزی، حامد (1388). تغییرات کاربري اراضی روستاهاي بین شهري در فرایند خزش شهر در روستاهاي نایسر و حسن آباد سنندج. پژوهش هاي جغرافیاي انسانی، شماره 68: 135-119.
15. طالشی، مصطفی؛ عزیزپور، فرهاد؛ دولتی، غلام (1398). تحلیل اثر جریانات فضایی در تحولات کالبدي - فضایی روستاهاي پیراشهري (مطالعه موردي: سکونتگاه‌های روستایی پیرامون کلان‌شهر کرج، دهستان تنکمان شمالی). فصلنامه مسکن و محیط روستا، شماره 166: 95-79. http://jhre.ir/article-1-1520-fa.html
16. عبدی دانش پور، زهره و ترنتاش، محمد (1396). آشکارسازی تغییر کاربری اراضی: تحلیل ویژگی‌های گسترش بی‌برنامه در کلان‌شهر تهران، مجله هنرهای زیبا، 22(3)، 32-15. SID. https://sid.ir/paper/87527/fa
17. عربی، محمد. (1397). آرایش کالبدی فضایی کلان‌شهر تهران با توجه به حاشیه آن. پایان نامه دکتری در رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
18. فلامکی، محمد منصور. (1395). حریم‌گذاری بر ثروت‌های فرهنگی ایران. تهران: نشر نشرفضا.
19. محمدنژاد، علی؛ لشکری، علی اصغر و سلیمانی، منصور. (1391). ارزیابی تحقق پذیری کاربری زمین در طرح های توسعه شهری ) مورد: طرح تفصیلی منطقه 22 تهران .) پژوهش¬های دانش زمین، 3(12)، 111-95. https://civilica.com/doc/1266670
20. مرکز آمار ایران. (1395). نتایج نهایی سرشماری عمومی نفوس و مسکن شهرستان تهران.
21. مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی. (1384). قانون تعاریف حریم شهر و روستا و شهرک و تعیین آنها مصوب 14/10/1384.
22. مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهری تهران (1396). طرح راهبردی- عملیاتی مدیریت منظر شهری در منطقه 22 شهرداری تهران.
23. مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهری تهران. (1396). طرح توسعه گردشگری منطقه 22 شهرداری تهران.
24. مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران (1383). طرح جامع تهران.
25. معین، محمد. (1386). فرهنگ معین. تهران: انتشارات زرین.
26. مهندسین مشاور آتک. (1371). طرح ساماندهی شهر تهران.
27. مهندسین مشاور آمایش سرزمین البرز. (1396). تهیه طرح توسعه گردشگری منطقه 22: گام دوم: شناخت وضعیت موجود.
28. مهندسین مشاور بوم¬سازگان. (1386). طرح راهبردی - ساختاری توسعه و عمران شهر تهران، (طرح جامع تهران).
29. مهندسین مشاور زیرساخت فام. (1394). بررسی ساماندهی مراکز کار و فعالیت در پایتخت ایران. گزارش مرحله دوم: شناخت و ارزیابی وضعیت موجود پایتخت.
30. مهندسین مشاور کهندژ. (1391). مطالعات برنامه ریزی و طراحی راهبردی - ساختاری و عملیاتی حوزه مداخله رودخانه وردآورد، مرحله اول: بررسی و شناخت وضعیت موجود.
31. نظریان، علی اصغر. (1391). شهرهای آینده، کانون فاجعه انسانی یا بستر تعادل فرهنگی. مجموعه مقالات سمینار بین المللی رویکرد فرهنگی به جغرافیا، مشهد، انتشارات دانشگاه فردوسی: چاپ اول.
32. الوانی، سید مهدی. (1395). نظریه انتخاب عمومی و ضرورت تحول در ساختار اداری. مطالعات مدیریت اداری، دوره 6، شماره 23-24، 5-19. Doi: 20.1001.1.22518037.1378.6.23.24.1.5.48
33. Abdi Daneshpoor, Z., Tarantash, M. (2017). Revealing the transformation of land use: analyzing the characteristics of unplanned expansion in the metropolitan area of Tehran. Fine arts magazine, 22(3): 15-32. SID. https://sid.ir/paper/87527/fa (in Persian)
34. Aggarawal, S. (2021). Choice theory of planning. Retrieved January 2, 2023 from: https://www.academia.edu/7506410/Choice_Theory_of_Planning.
35. Alborz Territorial Arrangement Consulting Engineers (2017). Preparation of tourism development plan for district 22: second step: understanding the current situation. (in Persian)
36. Alwadood, J. A., Alaga A. T., Afon, A. O., Faniran G. B. & Gajere E. N. (2016). Assessment of urban conurbation along the development corridor of Abuja-Keffi, Nigeria. International Journal of Scientific and Research Publications, 6(4).
37. Alvani S.M.)2016). The theory of public choice and the necessity of transformation in the administrative system. Studies of administrative management. 6(23-24):5-19. Doi: 20.1001.1.22518037.1378.6.23.24.1.5.48 (in Persian)
38. Amini, Mahdi; Ziari, Yoosef Ali; Faraji-e Rad, Abdol Reza (2017). A strategy for the protection and sustainable development of Tehran's fringe with an emphasis on evaluating its social and cultural impact, Journal of Geography. 15(55), 281-296. SID. https://sid.ir/paper/150542/fa (in Persian)
39. Amoateng, P., Cobbinah, B. P., & Owusu- Adade, K. (2013). Managing physical development in peri-urban areas of Kumasi, Ghana: A case of Abuakwa. Journal of Urban and Environmental Engineering: 96-109. [DOI:10.4090/juee.2013.v7n1.96-109]
40. Arabi, Mohammad (2018). Physical-Spatial arrangement of Tehran Metropolis considering its fringe. Ph. D thesis in the field of geography and urban planning, Kharazmi University, Tehran, Iran (in Persian)
41. Ashenaei, T., Daneshpour, S.A.H., Sarrafi, M. (2014). The impact of peri-urbanization developments on the transformation of suitable agricultural lands and its importance in the management and planning of the sanctuary approved in 2006 in Tehran. New Attitudes in Human Geographyquarter,ly 7(2): 210-188. https://ensani.ir/file/download/article/1587819697-10264-98-147.pdf
42. Atak Consulting Engineers (1992). Organizing Plan of Tehran.
43. Bahrami Jaf, S.,Nasirian, N., Tak-Rosta, M. (2022). Analysis of five decades of planning for the capital city. Space Political Analysis Quarterly, 4(2). SID. https://sid.ir/paper/987085/fa (in Persian)
44. Bentinck, J.V. (1999). Unruly urbanisation on Delhi's fringe. Faculteit der - Ruimtelijke Wetenschappen Rijksuniversiteit Groningen 1999.
45. Boomsazegan Consulting Engineers (2007). Strategic-structural plan for the development and construction of the city of Tehran, (Comprehensive plan of Tehran). (in Persian)
46. Bourne, L.S, Simmons, J.W. (1978). Systems of cities: Readings on structure, growth and policies. Oxford University Press, New York.
47. Centre for Studies and Research of Urban Planning and Architecture of Iran (2004). Urban Complex Plan of Tehran.(in Persian)
48. Chidi, C.L. (2019). Bid-Rent theory and urban land use of Butwal urban area, Western Nepal. The Third Pole Journal of Geography Education, Vol. 18 - 19, 11-20, DOI: 10.3126/ttp.v18i0.27990. [DOI:10.3126/ttp.v18i0.27990]
49. Conzen, M.R.G. (1960). Alnwick, Northumberland: A study in town-plan analysis. Institute of British Geographers Publication 27. George Philip, London. [DOI:10.2307/621094]
50. Eimani-e Shamloo, Javd; Rafieian, Mojtaba; Dadashpoor, Hashem (2016). Urban speculation and spatial divergence, analysis of metropolitan spatial developments (Tehran based on oil economy). Geopolitics Quarterly, 12(1), 104-135. SID. https://sid.ir/paper/116016/fa.(in Persian)
51. Falamaki, Mohammad Mansour (2016). Protection of cultural wealth. Tehran: Nashrfaza Publication.(in Persian)
52. Faam Infrastructure Consulting Engineers (2015). Studies on organizing of job and work centers in the Iran's capital. The report of the second stage: Recognition and assessment of the current status of the capital..(in Persian)
53. Feng, X. (2004). Modelling the spatial patterns of urban fringe. Case study: Hongshan, Wuhan. Thesis summited to the International Institute for Geo- Information Science an Earth Observation.
54. Glick, J. (2018). Gentrification and the racialized geography of home equity. Urban Affairs Review, 44(2), 280-295. http://dx.doi.org/10.1177/1078087408316971. [DOI:10.1177/1078087408316971]
55. Harvey, D. (2006). Neo-Liberalism as creative destruction, Willey Online Library. x [DOI:10.1111/j.0435-3684.2006.00211.]
56. Information and Communication Technology Organization of Tehran Municipality (2017). Statistical yearbook of Tehran city. (in Persian)
57. Iran's Environment and Wildlife Observatory (2023). Central Alborz protected area: http://www.iew.ir/. (in Persian)
58. Iranian Statistic Center (2016) Final results of the Public Census of Population and Housing. (in Persian)
59. Narvaez, N., Penn, A., Griffiths, S. (2013). Spatial configuration and Bid Rent theory: How urban space shape the urban economy. Proceeding of the Ninth Inter Space Syntax Symposium, Seoul: Sejong University. https://www.researchgate.net/publication/315718155
60. Kharashadizadeh, H.,Soleimani Mehrnejani, M., Tavallaei, S., Khairoddin, R., Abdoli, K. (2021). Explanation of the urban system of the metropolitan area of Tehran. Applied Researches in Geographical Sciences Quarterly, 22(65): 422-403.. http://jgs.khu.ac.ir/article-۱-۲۹۳۵-fa.html [DOI:10.52547/jgs.22.65.403]
61. Kohandej Consulting Engineers (2012). Strategic-structural and operational planning and design studies of Wardvard river intervention area, first step: verification and diagnosis of the situation.(in Persian)
62. Kontgis, C., Schneider, A., Fox, J., Saksena, S., Spencer, H. J., & Castrence M. (2014). Monitoring peri-urbanization in the greater Ho Chi Minh City metropolitan area. Applied Geography, 53, 377-388. [DOI:10.1016/j.apgeog.2014.06.029]
63. Lea, D., Bradbery, J. (2018). Oxford Advanced Learners, Tenth Edition, Oxford University Press.
64. Logan, J. R., Molotch, H. L. (2017). Urban fortunes: The political economy of place. Berkeley, CA: University of California Press.
65. Long, Y.; Luo, S.; Liu, X.; Luo, T.; Liu, X. (2022). Research on the Dynamic Evolution of the Landscape Pattern in the Urban Fringe Area of Wuhan from 2000 to 2020. ISPRS Int. J. Geo-Inf. 2022, 11, 483. https:// doi.org/10.3390/ijgi11090483.
66. Moein, Mohammad (2007). Moein dictionary. Tehran: Zarin Publication. (in Persian)
67. Mohammadnejad, Ali, Lashkari, Aliasghar, Soleimani, Mansoor (2012). Assessing the feasibility of land use in urban development plans (the case: Detailed plan of District 22 of Tehran). Research of the Earth Knowledge, 3(12), pp 95-11. https://civilica.com/doc/1266670.(in Persian)
68. Municipality of Tehran (2012). Detailed plan of Tehran.(in Persian)
69. Municipality of District 22 of Tehran (1401). The history of District 22, Retrieved January 2, 20023 from: https://region22.tehran.ir/..(in Persian)
70. Nadin, Vincent (2005). Green Belt. In Roger W. Caves (Ed.), Encyclopedia of the City. London:Rutledge.
71. Nazarian, Aliasghar. (2002). Cities of the future world: Core of human disaster or cultural interaction base, Proceeding of International Seminar on Cultural Approach to Geography. Mashhad, Ferdowsi University Publication: First Ed. (in Persian).
72. Rahnamaei, Mohammad Taqi (1997). Development of Tehran and transformation in the structures of surrounding rural areas. Geographical Research Quarterly, No. 1625-55.(in Persian)
73. Research Center of Iranian Parliament (2005). The Law on the definitions of the fringes of city, village and town and determine them, Approved 10/14/2005. (in Persian)
74. Saboori, M., Sarvar, R., Joodki, H., Adibi Saadinejad, F.(2021). Analyzing historical influencing factors and future forecasting of the state of Islamic Iranian city fringes, a case study: Tehran metropolitan fringe. Iranian-Islamic City Studies Quarterly, 11(44). https://civilica.com/doc/1840915 (in Persian)
75. Saidi, A., Hosseini Khasal, S., (2007). The metropolitan integration of rural settlements with a view to the metropolitan city of Tehran and its surroundings. Geography (Quarterly Journal of the Iranian Geography Society), No 12 , 8-13. ttps://ensani.ir/file/download/article/20120326120537-1155-28.pdf (in Persian)
76. Setioko, B. (1999). Growth of Urban Sprawl in Fringe Areas (Case Study: Semarang City). Inform Seto, K. C., Fragkias, M. (2005). Quantifying spatiotemporal patterns of urban land use change in four cities of China with time series landscape metrics, Landscape Ecology, 20(7),:.871-888.al Settlements and Affordable Housing 2009 [DOI:10.1007/s10980-005-5238-8]
77. Surya, B., Annisa Ahmad, D.A., Hardian Sakti, H., Sahban, H. (2020). Land use change, spatial interaction, and sustainable development in the metropolitan urban areas: South Sulawesi Province, Indonesia, Land, 9(95), 1-49. doi:10.3390/land9030095.
78. Talshi, M., Azizpoor, F., Dovlati, Gh. (2018). Analysis of the effect of spatial flows in the physical-spatial changes of peri-urban villages (case study: rural settlements around Karaj metropolis, North Tankman district). Housing and Rural Environment Quarterly, No. 166: 79-95. http://jhre.ir/article-1-1520-fa.html (in Persian)
79. Tehran Urban Research & Planning Center (2017). Tourism development plan of District 22 of Tehran Municipality.(in Persian)
80. Tehran Urban Research & Planning Center (2017). Strategic-operational plan for urban landscape management in District 22 of Tehran. (in Persian)
81. Wang, A.Q., Edwin, H.W., Chan, Stanley C.W., Yeung, J.B. (2017). Urban fringe land use transitions in Hong Kong: from new towns to new development areas. Procedia Engineering 198 (2017 ) 707 - 719. [DOI:10.1016/j.proeng.2017.07.122] [PMID] []
82. Wang, Y.; Han, Y.; Pu, L.; Jiang, B.; Yuan, S.; Xu, Y. (2021). A Novel Model for Detecting Urban Fringe and Its Expanding Patterns: An Application in Harbin City, China. Land 2021, 10, 876. [DOI:10.3390/land10080876]
83. Zhou, D. (2022). Research on Urban Fringe Rural Design Based on Correlation Analysis of Human-Land Relationship: Taking Xiananshan Village as an Example. Hindawi Journal of Sensors Volume 2022, Article ID 4938311, 11 pages [DOI:10.1155/2022/4938311]
84. Zia Tavana, M.H., Ghadermarzi, H. (2008). Land use changes of interurban villages in the process of city creep in Naysar and Hassanabad villages of Sanandaj. Human Geography Research, No. 68: 119-135.

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2024 CC BY-NC 4.0 | Journal of Applied researches in Geographical Sciences

Designed & Developed by : Yektaweb