:: دوره 8، شماره 21 - ( 7-1400 ) ::
جلد 8 شماره 21 صفحات 117-95 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی میزان کارآمدی نظریه گفتمانی فوکو در مطالعات شرق‌شناسی با مطالعه رویکرد مستشرقان همعصر در بازنمایی ایران
اعظم رضایی1، کامران احمد گلی*1
1- دانشگاه خوارزمی
چکیده:   (373 مشاهده)
طبق منطق گفتمانی فوکو، انسان در شکل­گیری گفتمان نقش آغازکننده ندارد و مخیر و صاحب اراده محسوب نمی­شود، بلکه سوژه­ای است که هویت، شغل و جایگاهش در جامعه به‌دست گفتمان‌های گوناگون و روابط قدرت و ضوابط آن گفتمان­ها شکل می‌گیرد و تعیین می‌شود. از نگاه ادوارد سعید، «شرق­شناسی» گفتمانی است که در آن شرق‌شناسان، طبق ضوابط و روابط قدرت موجود در این گفتمان و همسو با مقاصد سلطه­جویانه آن، تصویری سطحی، کلیشه­ای و انحرافی از خاورزمین ارائه می­دهند. ادوارد براون و جورج کرزن دو ایران­شناس همعصر بودند که در بسیاری از جنبه­های زندگی با هم نقاط اشتراک داشتند؛ ازاین‌رو، هردو باید تحت‌تأثیر گفتمان امپریالیستی حاکم در دوره ویکتوریا در خدمت این گفتمان و در راستای اهداف استعماری آن قلم می‎زدند. اما این انتظار درباره براون برآورده نمی­شود. او درست در نقطه مقابل کرزن قرار دارد و از سیاست­های ددمنشانه افرادی چون کرزن انتقاد می­کند. وجود شرق‌شناسان نادری چون براون، که در دل گفتمان حاکم زندگی می­کردند، ولی تحت‌تأثیر آن قرار نگرفتند و حتی به مقابله با آن برخاستند، تعریف شرق‌شناسی را، به‌مثابه پدیده­ای صرفاً گفتمانی، با چالش جدی مواجه می­کند. در این مقاله، سعی شده است با ارائه زندگی­نامه این‌دو مستشرق و عواملی که باعث شد آنها در سفرنامه­ها و دیگر نوشته­هایشان دو رویکرد کاملاً متفاوت درباب ایران در پیش بگیرند، تکیه ادوارد سعید بر منطق گفتمانی فوکو و میزان کارآمدی آن در تعریف و تحلیل شاخه مطالعاتی شرق­شناسی بررسی می‌شود. این بررسی نشان می­دهد که نمی­توان فعالیت­ها و نوشته­های مستشرقانی چون براون را، که با انسان‌دوستی و خیرخواهی از حقوق ملت ایران دفاع کردند، براساس نظریه گفتمان فوکو، که متعلق به سنت ضدانسان­گرایانه نیچه است، تحلیل کرد.
 
واژه‌های کلیدی: سعید، شرق‌شناسی، فوکو، گفتمان، کرزن، براون، زندگی­نامه، سفرنامه، بازنمایی، ایران
متن کامل [PDF 5390 kb]   (78 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
فهرست منابع
1. شرت، ایون (1387) فلسفه علوم اجتماعی قاره‌ای. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نی.
2. ضیمران، محمد (1378) میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: هرمس.
3. Ahmad, Aijaz (2000) In Theory: Classes, Nations, Literatures. London & NY: Verso.
4. Amanat, Abbas (2006) "Introduction: Edward Browne and the Persian Revolution of 1905-1909." The Persian revolution of 1905-1909. E. G. Browne, Ed. Abbas Amanat. Washington, DC.
5. Amanat, Abbas (2003) "Hajji Baba of Ispahan." Encyclopædia Iranica. Ed. Ehsan Yar-Shater. Vol. XI. London: Routledge & Kegan Paul, 561-568. Retrieved from: http://www.iranicaonline.org/articles/hajji-baba-of-ispahan.
6. Andreeva, Elena (2007) Russia and Iran in the Great Game: Travelogues and Orientalism. London & NY: Routledge. [DOI:10.4324/9780203962206]
7. Bonakdarian, Mansour (2006) Britain and the Iranian Constitutional Revolution of 1906-1911, Foreign Policy, Imperialism, and Dissent, New York: Syracuse University Press.
8. Browne, Edward Granville (1893) A Year amongst the Persians. London: Adam & Charles Black.
9. Browne, Edward Granville (1918) "Hope for Persia: The New British Policy". 26 Jan. 1918. Manchester Guardian.
10. Browne, Edward Granville (1895) "Introduction," The Adventures of Hajji Baba of Ispahan. James Morier. Vol. 1. London: Frank Cass & Co. Ltd.
11. Curzon, G. N. (1895) "Introduction," Adventures of Haji Baba of Isfahn. James Morier. London & NY: Macmillan and Co.
12. Curzon, G. N. (1892) Persia and the Persian Question, London: Longmans, Green and Company.
13. Foucault, Michel (2002) The Order of Things: An Archaeology of the Human Sciences.London and New York: Routledge.
14. Irwin, Robert (2006) For Lust of Knowing: The Orientalists and Their Enemies, London: Allen Lane.
15. Lechte, John (1994) Fifty Key Contemporary Thinkers from Structuralism to Postmodernity. London and New York: Routledge.
16. McHoul, Alec and Wendy Grace (1993) A Foucault Primer: Discourse, Power and the Subject. London and New York: Routledge.
17. Mosley, Leonard (March 16, 2019) "Lord Curzon." Encyclopedia Britannica. Encyclopedia Britannica inc. Retrieved from: https://www.britannica.com/biography/Lord-Curzon.
18. Nash, Geoffrey P. (2005) "Revisiting Pro-Muslim British Orientalists." ISIM Review 16. P. 47.
19. Olson, William (1980) "The Genesis of the Anglo-Persian Agreement of 1919." Towards a Modern Iran: Studies in Thought, Politics, and Society. Eds. E. Kedourie and S. G. Haim. London: Frank Cass.
20. Ross, Christopher N. B. (2009) "Lord Curzon and E. G. Browne Confront the Persian Question." The Historical Journal 52 (2), UK: Cambridge University Press, 385-418. [DOI:10.1017/S0018246X09007511]
21. Said, Edward. W. (1978) Orientalism. London: Penguin.
22. Wright, Denis. (2004) "Great Britain VII. British Travelers to Persia." Encyclopædia Iranica. Ed. Ehsan Yar-Shater. Vol. XI. London: Routledge & Kegan Paul, 246-252.


XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 8، شماره 21 - ( 7-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها